Trang sức bạc nên được tháo ra khi xuống biển, xuống hồ bơi, tắm khoáng, tập tạ và các môn có cầm nắm, nấu ăn và làm việc nhà có hoá chất, khi đi ngủ, và khi tắm gội. Mỗi tình huống hại bạc theo một kiểu: muối và clo làm xỉn và rỗ bề mặt, tạ làm móp nhẫn, hơi bếp có lưu huỳnh, giấc ngủ làm rối và gập dây, xà phòng để lại màng mờ. Một số tình huống còn liên quan tới an toàn của chính người đeo.
Không phải lúc nào cũng phải tháo hết. Một đôi bông tai nụ chốt chắc đeo khi ngủ thường không sao; chiếc nhẫn trơn đeo khi nấu cơm hằng ngày cũng chỉ cần lau sau đó. Bài này đi qua từng tình huống: điều gì xảy ra với bạc, món nào nên tháo, món nào giữ được và cần làm gì sau đó. Ảnh hưởng của mỹ phẩm, nước hoa, và chuyện đeo bạc theo nghề, theo mùa có các bài riêng trong trang.
Tình huống, rủi ro và việc nên làm
Bảng tóm tắt giúp quyết định nhanh trước khi rời nhà. Chi tiết từng tình huống ở các mục bên dưới:
| Tình huống | Điều xảy ra với bạc | Món nên tháo | Nếu lỡ đeo |
|---|---|---|---|
| Tắm biển | Muối làm xỉn nhanh, cát làm xước, nước lạnh làm nhẫn lỏng | Tất cả, nhất là nhẫn và lắc | Rửa nước sạch, lau khô ngay trong ngày |
| Hồ bơi, suối khoáng | Clo và hợp chất lưu huỳnh làm đen nhanh, có thể rỗ bề mặt | Tất cả | Rửa nước xà phòng dịu, lau khô |
| Tập tạ, leo núi, chơi bóng | Nhẫn móp, chấu cong, dây bị giật | Nhẫn, lắc, dây dài, bông tai dài | Kiểm nhẫn còn tròn, đá còn chắc |
| Nấu ăn, làm bánh | Hơi trứng, hành, tỏi làm xỉn; bột bám khe | Nhẫn đá, lắc charm | Rửa và lau khô sau khi nấu |
| Việc nhà có hoá chất | Chất tẩy có clo làm đen, có thể ăn mòn | Nhẫn, lắc | Rửa sạch ngay, theo dõi bề mặt |
| Ngủ | Dây rối, gập khúc; bông tai cấn, cong; nhẫn chật khi tay sưng | Dây dài, bông tai to, nhẫn chật | Kiểm khoá, chốt, độ thẳng của dây |
| Tắm gội | Màng xà phòng làm mờ; một số dầu gội làm xỉn | Nhẫn, lắc; bông tai nếu có thể | Lau khô, lau qua bằng khăn mềm |
Nhìn chung, nước có hoá chất và va chạm mạnh là hai nhóm cần tháo nhất. Những tình huống còn lại chủ yếu làm bạc xỉn nhanh hơn, có thể xử lý bằng việc lau sau đó nếu bạn chấp nhận lau thường xuyên hơn.
Biển, hồ bơi, suối khoáng: nước làm hại bạc nhiều nhất
Nước biển chứa muối và một lượng nhỏ hợp chất lưu huỳnh, cộng với cát mịn. Bạc ngâm nước biển sẽ xỉn rõ chỉ sau một buổi, cát mắc trong mắt xích và kẽ chấu cọ vào bề mặt mỗi khi chuyển động. Nhưng rủi ro lớn hơn là mất món đồ: nước lạnh làm ngón tay co lại, nhẫn lỏng ra và tuột theo sóng; khoá lắc va vào cát và đá có thể bật mở. Đồ rơi xuống biển gần như không tìm lại được.
Nước hồ bơi được khử trùng bằng clo. Clo phản ứng với bạc và với đồng trong hợp kim bạc 925, làm bạc đen nhanh và trong trường hợp tiếp xúc lâu, lặp lại nhiều lần, có thể làm bề mặt lấm tấm rỗ. Với bạc xi, clo còn làm lớp xi mờ đi. Suối khoáng nóng ở nhiều nơi giàu hợp chất lưu huỳnh, có mùi trứng đặc trưng; bạc đeo xuống đó có thể đen sẫm chỉ trong vài phút.
Cách đơn giản nhất là tháo hết trước khi xuống nước và cất vào một túi nhỏ trong túi xách, không để trên ghế bãi biển hay mép hồ. Nếu lỡ đeo xuống, rửa ngay bằng nước sạch, rồi về nhà rửa lại bằng nước ấm pha chút xà phòng dịu, lau khô kỹ, để khô hẳn trước khi cất. Món đã đen do clo hoặc nước khoáng thường cần khăn lau bạc hoặc mang ra tiệm làm sạch.
Phòng tập và thể thao: nhẫn là món chịu thiệt đầu tiên
Tạ và xà đơn làm móp nhẫn. Khi nắm tạ, thanh đòn, xà, nhẫn bị ép giữa ngón tay và kim loại cứng với lực lớn. Bạc 925 khá mềm, nhẫn bản mỏng dễ méo thành hình bầu dục, nhẫn có đá thì chấu bị ép cong, đá có thể nứt hoặc lỏng. Tháo nhẫn trước khi tập là cách đơn giản nhất; một số người thay bằng nhẫn silicon khi tập.
Nhẫn có thể gây chấn thương. Khi nhẫn mắc vào vật đang chuyển động như dụng cụ tập, lưới, mép tường leo, ngón tay có thể bị kéo mạnh và tổn thương. Đây là loại tai nạn ít gặp nhưng nghiêm trọng, nên các phòng tập, câu lạc bộ thể thao thường khuyên tháo nhẫn. Lý do an toàn này quan trọng hơn cả chuyện giữ đồ.
Dây và bông tai dài có thể bị giật. Trong các môn có tiếp xúc như bóng đá, bóng rổ, võ, dây chuyền và bông tai dài có thể bị kéo, làm đứt dây hoặc tổn thương dái tai. Bông tai nụ nhỏ chốt chắc ít rủi ro hơn, nhưng nhiều giải đấu vẫn yêu cầu tháo.
Mồ hôi làm bạc xỉn nhanh. Một buổi tập ra nhiều mồ hôi khiến món bạc đeo trên người xỉn nhanh hơn nhiều ngày thường. Nếu vẫn đeo dây chuyền hay bông tai khi tập, lau ngay sau buổi tập, đừng để mồ hôi khô lại trên bề mặt.
Bếp và việc nhà: lưu huỳnh trong thức ăn, clo trong chất tẩy
Nhiều nguyên liệu quen thuộc trong bếp Việt chứa hợp chất lưu huỳnh: trứng, đặc biệt là lòng đỏ; hành, tỏi; một số loại mắm; nước dùng hầm xương lâu. Bạc tiếp xúc trực tiếp hoặc ở gần hơi nấu những món này sẽ xỉn nhanh. Đây cũng là lý do thìa bạc ăn trứng hay bị đen. Thêm vào đó, bột, dầu mỡ, vụn thức ăn mắc vào kẽ chấu và mắt lắc rất khó làm sạch, vừa làm mờ món đồ vừa không vệ sinh.
Với nhẫn trơn đeo hằng ngày, nấu một bữa cơm bình thường rồi rửa tay, lau khô nhẫn là đủ. Với nhẫn đính đá, lắc có charm, nên tháo khi nhào bột, làm thịt, sơ chế hành tỏi, vì đó là những lúc tay ngập trong nguyên liệu. Đặt nhẫn vào một đĩa nhỏ cố định trong bếp, không đặt trên mép bồn rửa, vì rơi xuống lỗ thoát nước là chuyện xảy ra thường xuyên hơn người ta nghĩ.
Việc nhà như rửa bát, lau nhà, cọ nhà vệ sinh, giặt tay đều có chất tẩy rửa. Nước tẩy có clo là thứ hại bạc nhất, làm đen và có thể ăn mòn bề mặt; nước rửa chén, bột giặt ít hại hơn nhưng để lại màng mờ. Đeo găng tay cao su không giải quyết hết vì cao su cũng chứa lưu huỳnh và nhẫn cọ vào găng cả buổi. Cách gọn nhất là tháo nhẫn và lắc trước khi bắt đầu.
Đi ngủ: món nào tháo, món nào giữ được
Dây chuyền dài, mắt nhỏ nên tháo. Khi trở mình, dây bị kéo, xoắn và gập dưới cơ thể, đè lên gối. Sau nhiều đêm, dây mắt nhỏ có thể bị gập khúc, xoắn thành nút, khoen nối hé dần rồi bung. Dây ngắn ôm cổ, mắt to chắc thì ít rủi ro hơn, nhưng vẫn nên tháo nếu bạn ngủ hay trở mình nhiều.
Bông tai to, bông dài, khoen tròn lớn nên tháo. Chúng cấn vào dái tai khi nằm nghiêng, có thể làm đau, làm cong thân bông tai, hoặc móc vào tóc, vào vỏ gối. Bông tai nụ nhỏ có chốt vặn hoặc chốt chặt thường đeo ngủ được với nhiều người, miễn không thấy khó chịu.
Nhẫn chật nên tháo. Ban đêm và buổi sáng sớm, ngón tay có thể hơi sưng, nhất là khi trời nóng, sau bữa ăn mặn, khi mang thai. Nhẫn vốn vừa có thể trở nên chật và khó tháo. Nếu đã có lúc khó tháo nhẫn vào buổi sáng, nên tháo trước khi ngủ.
Lắc tay có charm, có đá nên tháo. Charm và chấu có thể móc vào ga gối, cào xước da khi ngủ, và tự va đập với nhau. Lắc dẹt trơn, ôm cổ tay thì có thể giữ, nếu không làm phiền giấc ngủ.
Đặt món vừa tháo ở đâu trước khi ngủ. Một chiếc đĩa nhỏ hoặc khay có nắp trên bàn đầu giường là đủ, xa cốc nước và xa mép bàn. Tránh nhét dưới gối hay để trên nệm, vì sáng ra thay ga, giũ chăn là lúc trang sức rơi vào khe giường hoặc lẫn vào đồ giặt.
Lúc tắm, lúc tay sưng và những lúc cần tháo vì lý do khác
Tắm gội hằng ngày không làm hỏng bạc ngay, nhưng xà phòng, sữa tắm, dầu xả để lại một lớp màng mỏng trên bề mặt, làm bạc mờ dần. Một số loại dầu gội trị gàu chứa hợp chất lưu huỳnh, làm bạc xỉn nhanh. Nước nóng và hơi ẩm trong phòng tắm cũng không có lợi. Nếu bạn quen đeo trang sức khi tắm, chí ít hãy lau khô kỹ sau đó; nếu tháo được thì tháo nhẫn và lắc, để vào một hộp nhỏ ngoài phòng tắm.
Khi tay sưng vì nóng, vì mang thai, vì chấn thương, vì bị côn trùng đốt, tháo nhẫn càng sớm càng tốt, trước khi ngón tay sưng thêm. Nhẫn khó tháo có thể thử với nước xà phòng và giơ tay lên cao một lúc cho bớt sưng. Nếu nhẫn kẹt, ngón tay đổi màu, tê hoặc đau, cần tới cơ sở y tế ngay; nhân viên y tế có dụng cụ cắt nhẫn an toàn. Không tự dùng cưa, kìm cắt ở nhà vì dễ gây thương tích.
Một số trường hợp khác cũng cần tháo: trước khi chụp chiếu, phẫu thuật, nội soi theo yêu cầu của cơ sở y tế; khi đi qua cửa an ninh ở một số nơi; khi làm việc gần máy móc quay, điện. Những trường hợp này thường có hướng dẫn tại chỗ. Chuẩn bị một túi vải nhỏ trong túi xách để cất trang sức tạm thời, thay vì cầm tay hay nhét túi quần, là cách giảm nguy cơ thất lạc.
Câu hỏi thường gặp
Đeo bạc đi tắm biển một lần có làm hỏng món đồ không?
Một lần thường không làm hỏng vĩnh viễn, nhưng bạc sẽ xỉn rõ và cát có thể làm xước. Rủi ro lớn hơn là mất món đồ, vì nước lạnh làm nhẫn lỏng và khoá lắc dễ bật khi va đập. Rửa sạch và lau khô ngay trong ngày để hạn chế xỉn và rỗ.
Nhẫn bạc đeo đi bơi bị đen, có làm sáng lại được không?
Phần lớn trường hợp làm sáng lại được bằng nước ấm pha xà phòng dịu và khăn lau bạc nếu là bạc trơn. Nếu bề mặt đã lấm tấm rỗ do tiếp xúc clo nhiều lần, lau không làm phẳng được, cần tiệm đánh bóng bằng máy. Bạc xi bị mờ lớp xi thì cần xi lại.
Có nên đeo nhẫn bạc khi lái xe máy không?
Nhẫn trơn mảnh thì thường không sao, nhưng mặt ngoài nhẫn sẽ trầy dần do cọ vào tay lái. Nhẫn mặt to, đá chấu cao dễ bị va đập và làm phiền khi nắm. Một số người chuyển nhẫn sang tay ít dùng hơn hoặc ngón ít chạm vào tay lái.
Đeo dây chuyền bạc khi ngủ có nguy hiểm không?
Với người lớn, rủi ro chủ yếu là món đồ bị hỏng: dây rối, gập, khoen bung. Với trẻ nhỏ, dây đeo cổ khi ngủ có nguy cơ siết, không nên để trẻ đeo dây chuyền khi ngủ. Người lớn thấy khó chịu hay hay trở mình thì nên tháo.
Tháo nhẫn ra rửa tay nhiều lần trong ngày có làm nhẫn nhanh hỏng không?
Không làm hỏng nhẫn, nhưng mỗi lần tháo ra là một lần có thể quên hoặc rơi. Nếu tháo, đặt vào một chỗ cố định, không đặt trên bồn rửa. Với nhẫn trơn, có thể giữ nguyên khi rửa tay bằng nước và xà phòng thông thường, rồi lau khô nhẫn sau đó.
Đeo bông tai bạc khi gội đầu có sao không?
Bông tai nụ chốt chắc thường không bị hỏng ngay, nhưng dầu gội và dầu xả bám vào thân và chốt, lâu ngày làm xỉn và có thể khiến lỗ tai bí, khó chịu. Nếu không tháo, xả kỹ bằng nước sạch và lau khô vành tai cùng bông tai sau khi gội.