Bạc phản ứng với thời tiết qua ba con đường: độ ẩm và lưu huỳnh trong không khí làm bạc xỉn, mồ hôi và muối biển làm bạc đổi màu nhanh hơn, còn nhiệt và ánh nắng làm món đồ nóng lên, cấn rát trên da. Vì vậy chọn và đeo bạc theo mùa không chỉ là chuyện phối đồ mà là chuyện giữ món đồ và giữ làn da dễ chịu.
Ba thời điểm cần để ý nhất ở Việt Nam là mùa nồm ẩm miền Bắc cuối đông đầu xuân, những tháng nắng nóng gay gắt, và các chuyến đi biển, ra đảo. Bài này nói từng thời điểm nên chọn món nào, đeo thế nào, cất thế nào. Phần làm sạch bạc đã xỉn có ở danh mục chăm sóc riêng; ở đây tập trung vào việc chọn và đeo.
Vì sao bạc thay đổi theo mùa
Bạc xỉn chủ yếu do phản ứng với các hợp chất chứa lưu huỳnh có sẵn trong không khí, tạo ra lớp bạc sunfua màu vàng nâu rồi đen dần. Độ ẩm cao làm phản ứng này diễn ra nhanh hơn, vì lớp hơi nước mỏng bám trên bề mặt kim loại giúp các chất khí dễ tác động. Bạc 925 còn có khoảng 7,5% kim loại khác, thường là đồng, và đồng cũng bị oxy hoá trong môi trường ẩm.
Mùa nóng, cơ thể ra nhiều mồ hôi. Mồ hôi có muối, axit lactic và một số chất hữu cơ chứa lưu huỳnh; tiếp xúc liên tục với bạc, nó làm món đồ đổi màu nhanh hơn ở chỗ áp sát da. Ở biển, nước mặn chứa nhiều ion clorua, gây ra một kiểu đổi màu khác: lớp mờ xám, đôi khi lốm đốm.
Còn ánh nắng không làm hỏng bạc trực tiếp, nhưng làm món kim loại nóng lên khi phơi lâu ngoài trời. Lắc, vòng bản to và mặt dây lớn có thể ấm đến mức khó chịu trên da, đặc biệt khi đi xe máy giữa trưa. Hiểu ba con đường này giúp chọn món đúng cho từng mùa thay vì chỉ đổi kiểu dáng.
Mùa nồm ẩm: chọn ít món, đeo thường xuyên, cất kín
Chọn món đeo hằng ngày, đừng để bạc nằm không. Trong những tuần nồm, món bạc cất trong hộp hở thường xỉn nhanh hơn món đang đeo, vì món đeo được cọ sát nhẹ và ở gần nhiệt cơ thể, ít đọng hơi nước. Chọn hai ba món đeo luân phiên, phần còn lại cất kín.
Ưu tiên bạc xi rhodium hoặc bạc trơn. Bạc xi rhodium gần như không xỉn trong mùa ẩm. Bạc trơn không xi vẫn xỉn, nhưng bề mặt phẳng lau một lượt là sáng lại; món nhiều khe và mắt xích nhỏ thì xỉn trong khe rất khó lau.
Cất trong túi kín có gói hút ẩm. Túi zip nhỏ, đẩy hết không khí ra, thêm một gói hút ẩm loại đi kèm đồ điện tử hoặc giày dép, là cách đơn giản và hiệu quả cho mùa nồm. Thay gói hút ẩm khi nó bão hoà. Không cất bạc cạnh đồ cao su, giấy báo hay vải len, những vật liệu có thể chứa lưu huỳnh.
Lau khô trước khi cất. Tháo trang sức ra sau một ngày nồm, lau nhẹ bằng khăn mềm khô để bỏ lớp hơi nước và mồ hôi trước khi cho vào túi. Một phút này tiết kiệm nhiều lần làm sạch sau đó.
Mùa nắng nóng: món nào dễ chịu, món nào nên để dành
Mùa nóng, tiêu chí đầu tiên là món bạc không làm da khó chịu và không nhanh đổi màu vì mồ hôi. Bảng gợi ý:
| Món | Nên chọn trong mùa nóng | Nên tránh | Lý do |
|---|---|---|---|
| Dây chuyền | Dây mảnh, ngắn, nằm trên xương quai xanh | Dây bản to nằm sát vùng ra mồ hôi giữa ngực | Dây to giữ mồ hôi, nóng, để lại vệt trên da |
| Lắc tay | Lắc mảnh, có độ rơ để không khí lưu thông | Vòng kiềng ôm sát, lắc bản rộng | Chỗ kín dưới vòng bí mồ hôi, dễ rôm, ngứa |
| Nhẫn | Nhẫn mảnh, lòng cong | Nhẫn bản to, nhẫn xếp nhiều chiếc | Ngón tay hơi phù khi nóng, nhẫn bản to chật và bí |
| Bông tai | Bông nụ, khoen nhỏ nhẹ | Bông dài nặng, bông chạm cổ | Bông dài cọ vào cổ đẫm mồ hôi, kéo dái tai |
| Lắc chân | Lắc mảnh, khoá chắc | Lắc có chuông khi đi giày kín | Giày kín cọ sát làm đứt khoá, nóng da cổ chân |
Ngón tay có thể to lên một chút khi trời nóng và chiều tối, rồi nhỏ lại khi trời lạnh. Nếu thử nhẫn vào mùa đông, nên chừa thêm một chút cho mùa hè; nếu thử vào mùa hè, tránh chọn nhẫn quá rộng vì đến mùa lạnh sẽ lỏng và dễ tuột.
Một lưu ý cho người đi xe máy: món bạc phơi nắng trực tiếp trên cổ tay trong thời gian dài có thể nóng lên đáng kể. Ống tay áo chống nắng che luôn lắc tay là cách giản dị để tránh cảm giác rát.
Đi biển, ra đảo: mang ít, mang loại chịu được, cất có chỗ
Chuyến đi biển là lúc bạc gặp đủ ba thứ cùng lúc: nước mặn, kem chống nắng và cát. Một số nguyên tắc khi chuẩn bị và trong chuyến đi:
- Mang ít món nhất có thể. Một đôi bông tai nụ, một sợi dây mảnh hoặc một chiếc lắc là đủ cho cả chuyến. Món quý, món có giá trị kỷ niệm nên để ở nhà; mất đồ dưới nước và trên cát gần như không tìm lại được.
- Tháo ra trước khi xuống nước. Nước biển, nước hồ bơi có clo đều làm bạc đổi màu; ngoài ra nước lạnh làm ngón tay co lại, nhẫn tuột ra mà không hay biết. Sóng cũng giật mất lắc và dây có khoá yếu.
- Đeo sau khi kem chống nắng đã khô. Thoa kem, chờ vài phút rồi mới đeo trang sức; một số thành phần trong kem chống nắng bám vào bạc, tạo lớp mờ hoặc vệt sẫm trên da quanh món đồ.
- Cát là giấy nhám. Cát mịn lọt vào khe khoá, mắt xích, ổ đá, cọ sát làm xước bề mặt bạc bóng và mòn lớp xi. Phủi sạch, rửa nhẹ bằng nước ngọt rồi lau khô sau khi về phòng.
- Mang túi vải nhỏ riêng cho trang sức. Không vứt chung vào túi đồ bơi ẩm; mỗi món một ngăn hoặc một túi nhỏ để không rối dây, không cọ xước.
- Lắc chân trên bãi biển. Đẹp và hợp không khí biển, nhưng đi chân trần trên cát và đá dễ làm đứt khoá. Chọn khoá chắc, kiểm lại mỗi tối.
Nếu lỡ đeo bạc xuống nước biển, đừng hoảng: rửa lại bằng nước ngọt sạch, lau khô ngay, rồi cất kín. Phần lớn trường hợp chỉ là lớp mờ bề mặt, lau bằng khăn chuyên dụng cho bạc là cải thiện được.
Mùa thu và mùa lạnh: lúc thích hợp để đổi món và kiểm đồ
Khi thời tiết khô mát hơn, bạc xỉn chậm lại và da ít mồ hôi, nên đây là lúc dễ đeo các món mà mùa hè phải tạm cất: dây bản to hơn, vòng kiềng, nhẫn bản rộng, bông tai dài. Áo cổ cao, áo len mỏng cũng mở ra cách phối mới, chẳng hạn dây dài đeo ngoài áo len, hoặc bông tai nổi bật hơn khi cổ đã được che.
Có một điểm cần cẩn thận: áo len và khăn len có sợi dễ móc vào chấu đá, khoá tôm và mắt xích hở. Món có chấu cao, mắt xích to hở nên đeo với áo vải trơn; khi mặc áo len, chọn dây mắt xích kín, nhẫn ổ đá chìm. Ngoài ra, một số loại len, đặc biệt len có xử lý hoá chất, có thể làm bạc xỉn nhanh hơn nếu cất chung trong ngăn tủ.
Chuyển mùa cũng là dịp tốt để kiểm toàn bộ món bạc đang có: khoá còn chắc không, mắt xích có chỗ mỏng không, đá có lung lay không, lớp xi có mòn lộ màu không. Phát hiện sớm một khoá yếu giúp bạn sửa trước khi đánh rơi món đồ. Những món cần sửa có thể gom lại mang ra tiệm một lần cho tiện.
Nếu sống ở miền Nam, nơi chỉ có mùa mưa và mùa khô, cách nghĩ vẫn tương tự: mùa mưa giống mùa nồm thu nhỏ, cần cất kín và lau khô; mùa khô nắng nóng thì chọn món mảnh, thoáng như phần mùa nóng ở trên.
Sống ở vùng biển hay khu công nghiệp: mùa nào cũng là mùa khó
Với người sống sát biển, trên đảo, hoặc gần khu công nghiệp, nhà máy nhiệt điện, bãi xử lý rác, điều kiện làm bạc xỉn không đến theo mùa mà có mặt quanh năm. Không khí ven biển nhiều hơi muối; không khí gần khu công nghiệp và bãi rác có thể nhiều hợp chất lưu huỳnh hơn. Bạc cất trong nhà ở những nơi này thường xỉn nhanh hơn rõ rệt so với ở vùng khác.
Ở những nơi này, nên nghiêng hẳn về bạc xi rhodium cho món đeo hằng ngày, chọn kiểu trơn, ít khe, và cất phần còn lại trong túi kín có gói hút ẩm như mùa nồm. Bạc chạm khắc nhiều chi tiết, bạc làm đen phần lõm vẫn đeo được, vì phần lõm đen sẵn là chủ ý, chỉ cần lau phần nổi thường xuyên hơn.
Người mới chuyển tới vùng biển hay khu công nghiệp thường ngạc nhiên vì bạc đen nhanh hơn ở nơi cũ và nghi món đồ có vấn đề. Phần lớn trường hợp là do môi trường. Nếu muốn chắc, so với một món bạc khác đã có dấu khắc và hoá đơn rõ ràng: cả hai cùng xỉn nhanh thì đó là môi trường; chỉ một món đổi màu bất thường, để lại vệt xanh trên da, thì nên mang món đó đi kiểm chất liệu.
Tết và mùa lễ hội cuối năm: đeo nhiều món cùng lúc
Cuối năm là mùa tiệc tất niên, đám cưới, đi chúc Tết, nên nhiều người lấy ra những món bạc ít đeo trong năm và đeo nhiều món cùng lúc. Lúc này cần để ý hai chuyện. Thứ nhất, những món nằm trong hộp cả năm có thể đã xỉn, khoá đã cứng, đá đã lỏng; kiểm và lau trước ngày đeo ít nhất một tuần để kịp mang ra tiệm nếu cần sửa.
Thứ hai, đeo nhiều món cùng lúc thì các món cọ vào nhau. Lắc tay xếp chồng làm xước bề mặt bóng và mòn lớp xi màu; nhẫn đeo sát nhau trên cùng một ngón cọ mòn cạnh. Nếu muốn xếp chồng, chọn những món cùng độ cứng và cùng kiểu bề mặt, hoặc đặt món xi màu ở giữa hai món bạc trơn mảnh để giảm ma sát trực tiếp.
Những ngày đi lại nhiều dịp Tết, đông người, nên giữ món quý ở nhà hoặc đeo kín dưới cổ áo. Sau mỗi buổi tiệc, tháo ra lau khô, cất từng món riêng thay vì dồn chung vào một túi, vì dây chuyền và lắc rối vào nhau rất dễ gãy mắt xích khi gỡ.
Câu hỏi thường gặp
Mùa nồm có nên cất hết bạc vào tủ không đeo nữa?
Không cần. Món đang đeo thường ít xỉn hơn món cất không kín. Chỉ nên cất kín những món không dùng tới, trong túi zip có gói hút ẩm, và lau khô món đang đeo mỗi tối trước khi đặt xuống. Tránh để bạc ở phòng tắm hay gần cửa sổ đọng nước.
Đeo bạc đi tắm biển một lần có hỏng hẳn không?
Hiếm khi hỏng hẳn sau một lần. Thường chỉ là lớp mờ hoặc xỉn bề mặt, rửa nước ngọt, lau khô rồi lau bằng khăn chuyên dụng là cải thiện. Món có đá gắn keo, món xi màu thì rủi ro cao hơn vì nước mặn có thể làm bong keo hoặc mòn lớp xi. Rủi ro lớn nhất vẫn là mất đồ dưới nước.
Đeo bạc khi xông hơi, tắm nước nóng có sao không?
Nhiệt độ cao và hơi nước làm bạc nóng lên, có thể gây khó chịu trên da, và hơi nước có khoáng chất cũng làm bạc đổi màu. Phòng xông hơi bằng thảo dược hay nước khoáng nóng có lưu huỳnh làm bạc đen nhanh rõ rệt. Nên tháo trang sức trước khi vào.
Mùa hè ngón tay to ra thì chọn cỡ nhẫn thế nào?
Thử nhẫn vào buổi chiều, khi ngón tay ở mức to nhất trong ngày, và ở nhiệt độ phòng bình thường, không vừa từ ngoài nắng vào. Nhẫn vừa lúc đó sẽ không quá chật mùa hè. Người có ngón tay thay đổi nhiều có thể chọn nhẫn hở chỉnh được cỡ hoặc nhẫn lòng cong dễ tháo.
Có nên mua bạc ở khu du lịch biển làm kỷ niệm không?
Có thể, nhưng nên kiểm như mua ở bất kỳ đâu: dấu khắc chất liệu, hoá đơn, chính sách đổi trả. Khu du lịch có nhiều hàng đồng mạ bạc, hợp kim trắng bán như bạc. Nếu người bán không ghi rõ chất liệu trên hoá đơn, hãy coi đó là đồ trang sức thời trang và trả tiền ở mức tương ứng.