Phần lớn nhẫn bạc trơn có thể nới hoặc thu một vài cỡ bằng cách kéo giãn hay cắt hàn; lắc tay thường chỉnh được bằng cách thêm, bớt mắt xích hoặc dây nối. Khó nhất là nhẫn đính đá chạy vòng quanh, nhẫn có hoa văn liền vòng và vòng cứng kín. Cách nhẹ nhàng nhất vẫn là đổi sang chiếc cùng mẫu khác cỡ trong thời hạn tiệm cho phép.
Món quà không vừa là chuyện rất thường gặp với trang sức. Rắc rối thường không nằm ở kỹ thuật mà ở chỗ người tặng không hỏi chính sách trước, người nhận ngại nói, và thời hạn đổi trôi qua. Bài này giúp hai bên biết món nào chỉnh được tới đâu, cần thoả thuận gì từ đầu, và xử lý ra sao khi đã quá hạn.
Đổi hàng, đổi cỡ và sửa cỡ: ba việc khác nhau
Đổi hàng. Trả lại món đã mua để lấy một món khác, có thể khác mẫu, khác giá, bù trừ chênh lệch. Thường chỉ áp dụng trong thời hạn ngắn và món đồ phải còn mới, còn tem, chưa khắc.
Đổi cỡ. Lấy chiếc cùng mẫu nhưng khác cỡ có sẵn ở tiệm. Đây là cách tốt nhất vì món đồ không phải qua tay thợ. Nhưng chỉ làm được khi tiệm còn hàng đúng mẫu, đúng cỡ, và món cũ còn đủ điều kiện nhận lại.
Sửa cỡ. Thợ chỉnh trực tiếp trên chính món đồ: kéo giãn, cắt bớt, hàn thêm bạc, thêm bớt mắt xích. Áp dụng khi tiệm hết cỡ, món đã khắc, hoặc đã quá thời hạn đổi. Sửa cỡ có thể có phí, mất thời gian, và để lại dấu nhỏ nếu thợ không khéo.
Vì sao cần phân biệt. Lời chào hàng "đổi cỡ thoải mái" có khi thực ra là sửa cỡ có phí; câu "đổi trong bảy ngày" nhưng chỉ là đổi hàng còn tem. Khi hỏi, dùng đúng từ và hỏi cụ thể: món này nếu không vừa thì được đổi sang chiếc khác cỡ, hay sửa trên chiếc này?
Nhẫn bạc nào nới, thu được và nới được tới đâu
Khả năng chỉnh cỡ phụ thuộc vào cấu tạo nhẫn. Bảng dưới là mức thường gặp ở tiệm; con số cụ thể tuỳ độ dày và tay nghề thợ.
| Loại nhẫn | Nới, thu bằng kéo giãn hoặc ép | Cắt hàn thêm, bớt bạc | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Nhẫn trơn bản vừa | Được, thường một hai cỡ | Được, chỉnh nhiều hơn | Dễ nhất, gần như không để dấu |
| Nhẫn trơn bản rất mỏng | Hạn chế, dễ mỏng thêm | Được, nhưng thành nhẫn yếu | Hỏi thợ độ dày còn lại |
| Nhẫn khắc chữ mặt trong | Chữ bị kéo dài, nông đi | Có thể cắt ngang chữ | Đặt chữ ở nửa vòng trên từ đầu |
| Nhẫn có hoa văn chạy liền vòng | Hoa văn bị giãn, lệch | Khó nối hoa văn cho khớp | Nên đổi chiếc khác cỡ |
| Nhẫn đính một viên đá ở mặt | Được, tránh vùng ổ đá | Được, cắt ở đáy nhẫn | Tháo hoặc che đá nếu phải hàn gần |
| Nhẫn đính đá vòng quanh | Gần như không | Rất khó, phải gắn lại đá | Coi như không sửa cỡ được |
| Nhẫn bạc xi hoặc mạ vàng | Được | Được | Chỗ sửa lộ màu, cần xi hoặc mạ lại |
Nhẫn hở chỉnh cỡ thì người đeo có thể tự bóp nhẹ, nhưng chỉ nên làm một lần; bóp đi bóp lại làm bạc chai cứng và dễ nứt ở điểm uốn. Nếu cần chỉnh nhiều, mang ra tiệm để thợ uốn bằng dụng cụ.
Lắc, vòng, dây chuyền: chỉnh cỡ theo kiểu cấu tạo
Lắc tay mắt xích là món dễ chỉnh nhất. Lắc quá rộng thì thợ tháo bớt một hai mắt rồi nối lại khoá; lắc chật thì thêm mắt cùng kiểu, nếu tiệm còn dây cùng loại. Với lắc có dây nối ở đuôi, nhiều khi chỉ cần cài khoá vào nấc khác, không phải sửa gì. Lắc kiểu dây mảnh liền, không có mắt rời, thì cắt bớt và hàn lại khoá; thêm độ dài khó hơn, thường phải nối thêm một đoạn dây nối.
Vòng cứng là món khó nhất. Vòng kiềng kín không có khoá gần như không chỉnh được, vì cắt hàn thêm bạc sẽ để lại mối nối dễ thấy trên một món trơn liền. Vòng hở có độ đàn hồi thì bóp hoặc nới nhẹ được vài milimét, nhưng giống nhẫn hở, uốn nhiều lần làm bạc yếu. Vòng có bản lề và khoá thì có thể chỉnh chút ít ở phần khoá, tuỳ thiết kế.
Dây chuyền thường không có chuyện "không vừa" theo nghĩa chật, mà là ngắn hoặc dài so với ý người đeo. Dây dài thì cắt bớt và gắn lại khoá; dây ngắn thì thêm dây nối ở sau gáy. Mặt dây quá to so với dây, hay khoen treo mặt dây không vừa với dây, là chuyện đổi phụ kiện chứ không phải đổi cỡ. Hỏi tiệm có bán rời dây nối, khoen, khoá cùng chất liệu không trước khi đem đi sửa ở nơi khác.
Bông tai: không có cỡ nhưng vẫn có chuyện "không vừa"
Bông tai tưởng không liên quan đến cỡ, nhưng người nhận vẫn có thể gặp ba trường hợp: chốt quá to so với lỗ tai lâu không đeo, móc kiểu chữ J quá dài đâm vào cổ khi nghiêng đầu, hoặc nắp chặn quá lỏng làm bông tai rơi. Những chuyện này giải quyết được mà không cần đổi món.
Chốt to có thể đổi sang chốt mảnh hơn nếu bông tai dùng chốt rời; nhiều kiểu bông tai nụ có chốt hàn liền thì phải đổi món. Móc dài có thể cắt ngắn và đánh tròn đầu móc. Nắp chặn lỏng thì thay nắp chặn mới cùng chất liệu, nhiều tiệm có sẵn nắp bạc hoặc nắp silicon. Với người tai nhạy cảm, đổi chốt sang bạc 925 hoặc titan thay vì hợp kim mạ có thể giúp đeo dễ chịu hơn.
Riêng chuyện vệ sinh, nhiều tiệm không nhận đổi trả bông tai đã đeo thử vì lý do vệ sinh. Người tặng nên hỏi điều này từ lúc mua và dặn người nhận: nếu chưa chắc có đeo được không, hãy thử bằng cách áp ngoài tai trước gương thay vì xỏ vào ngay. Nếu đã xỏ thử mà không hợp, khả năng đổi còn tuỳ chính sách từng nơi, nên đọc kỹ phiếu bảo hành. Một cách hay là chọn bông tai có nắp chặn rời và chốt chuẩn, vì loại này dễ thay phụ kiện ở bất kỳ tiệm nào sau này.
Chốt điều khoản với tiệm ngay lúc mua quà
Trước khi trả tiền một món quà phải đoán cỡ, hỏi và đề nghị ghi lại những điều sau:
- Thời hạn đổi cỡ, đổi hàng là bao nhiêu ngày và tính từ ngày mua; nếu tặng sau một thời gian mới trao, hỏi tiệm có tính từ ngày trao được không.
- Đổi cỡ là đổi sang chiếc có sẵn hay sửa trên chiếc cũ; nếu sửa thì có phí không, bao lâu xong.
- Món đã đeo thử vài lần có được đổi không; điều kiện về tem, hộp, vết trầy.
- Ai được mang đi đổi: chỉ người mua hay cả người cầm phiếu bảo hành.
- Nếu tiệm có nhiều chi nhánh, đổi ở chi nhánh khác được không, rất cần khi người nhận ở tỉnh khác.
- Đề nghị ghi các điều trên vào phiếu bảo hành hoặc hoá đơn, và chụp lại.
Nếu định tặng muộn, ví dụ mua trước một tháng cho dịp kỷ niệm, nói rõ với tiệm từ đầu. Thời hạn đổi bảy ngày tính từ ngày mua có thể đã hết trước cả khi người nhận mở hộp.
Nói với người nhận thế nào để họ không ngại đi đổi
Người nhận quà thường ngại báo "không vừa" vì sợ người tặng buồn, hoặc sợ bị hiểu là chê. Kết quả là chiếc nhẫn chật nằm trong hộp, chiếc lắc rộng tuột mất trong lúc rửa tay. Cách tốt nhất là chủ động nói trước, ngay khi trao: món này đổi cỡ được trong bao lâu, ở đâu, cần mang gì. Câu nói nhẹ nhàng như "đoán cỡ thôi, không vừa thì đổi, tiệm cho đổi miễn phí trong một tuần" khiến chuyện đổi trở nên bình thường.
Đưa người nhận phiếu bảo hành hoặc phiếu đổi quà kèm món đồ, để họ có thể tự đi mà không cần hỏi người tặng. Nếu chỉ có hoá đơn ghi giá, người tặng có thể đề nghị đi cùng, biến việc đổi thành một buổi hẹn. Với người lớn tuổi, con cháu nên đưa đi luôn thay vì để ông bà tự đến tiệm.
Sau khi tặng vài ngày, hỏi lại một câu nhẹ: đeo có vừa không, có cấn không. Đừng hỏi ngay trước mặt mọi người lúc trao quà, vì người nhận sẽ nói "vừa" theo phép lịch sự. Một tin nhắn riêng hai ba ngày sau thường nhận được câu trả lời thật, khi người nhận đã đeo đủ lâu để biết món đồ có vừa với sinh hoạt hằng ngày hay không.
Khi đã quá hạn hoặc tiệm từ chối: các phương án còn lại
Không phải lúc nào cũng đổi được. Khi đó vẫn còn vài lựa chọn, mỗi cách có cái giá riêng:
- Mang ra tiệm khác sửa cỡ: nhiều tiệm vàng bạc nhận sửa đồ không phải của mình, có phí; hỏi rõ cách làm, chỗ cắt hàn và có xi lại không.
- Đổi ngón đeo: nhẫn chật ở ngón áp út có thể vừa ngón út, nhẫn rộng ở ngón trỏ có thể vừa ngón giữa; món quà vẫn được dùng mà không cần sửa.
- Dùng phụ kiện chỉnh cỡ: miếng đệm silicon gắn mặt trong nhẫn rộng là cách tạm, không làm hỏng nhẫn, nhưng cần vệ sinh thường xuyên.
- Chuyển công năng: nhẫn không vừa có thể làm mặt dây đeo trên dây chuyền, một cách giữ món quà có ý nghĩa.
- Với vòng cứng kín quá nhỏ, không cố đeo bằng cách bôi xà phòng ép qua khớp, vì có thể không tháo ra được và phải cắt vòng.
Khi sửa ở tiệm khác, chụp ảnh món đồ trước khi giao, nhận phiếu biên nhận có mô tả tình trạng. Món quà có dấu ấn riêng thì đáng một chút cẩn thận hơn bình thường. Trước khi chọn tiệm sửa, hỏi họ đã từng chỉnh cỡ loại nhẫn tương tự chưa, cắt hàn ở vị trí nào, có đánh bóng lại cả món hay chỉ chỗ nối, và hẹn mấy ngày trả. Một thợ giải thích rõ từng bước thường làm cẩn thận hơn một nơi chỉ nói gọn "để đó chiều lấy".
Câu hỏi thường gặp
Nhẫn bạc nới được bao nhiêu cỡ?
Nhẫn trơn bản vừa thường nới hoặc thu được một hai cỡ bằng kéo giãn hay ép, nhiều hơn nếu cắt hàn thêm bạc. Con số cụ thể tuỳ độ dày nhẫn và tay nghề thợ. Nhẫn đính đá vòng quanh và nhẫn hoa văn liền vòng gần như không chỉnh được.
Nhẫn đính đá CZ có nới được không?
Nhẫn đính một viên đá ở mặt thường nới được, thợ sẽ làm ở phần đáy nhẫn tránh xa ổ đá. Nhẫn đính đá chạy hết vòng thì gần như không, vì kéo giãn làm lỏng chấu đá. Với loại này nên đổi chiếc khác cỡ.
Sửa cỡ nhẫn bạc xi có bị lộ màu không?
Có thể. Chỗ cắt hàn hoặc kéo giãn sẽ làm mất lớp xi, lộ bạc bên dưới, lâu dần xỉn khác màu. Hỏi tiệm có xi lại sau khi sửa không; nhiều tiệm làm kèm hoặc tính một khoản phí nhỏ.
Lắc tay bạc quá rộng thì làm sao?
Lắc có dây nối chỉ cần cài vào nấc khác. Lắc mắt xích thì nhờ thợ tháo bớt một hai mắt và nối lại khoá. Lắc dây liền thì cắt bớt và hàn lại khoá. Lắc quá rộng dễ tuột khi rửa tay, nên chỉnh sớm.
Mua quà trước một tháng thì thời hạn đổi tính thế nào?
Phần lớn tiệm tính từ ngày mua. Nếu định tặng muộn, báo tiệm từ đầu và hỏi có tính từ ngày trao được không, rồi đề nghị ghi chú lên phiếu. Nếu không, thời hạn đổi có thể đã hết trước khi người nhận mở hộp.
Có nên tự bóp nhẫn hở cho vừa?
Có thể bóp nhẹ một lần cho vừa. Bóp đi bóp lại nhiều lần làm bạc chai cứng, dễ nứt ở điểm uốn. Cần chỉnh nhiều hoặc nhẫn có đá ở gần chỗ hở thì nên nhờ thợ uốn bằng dụng cụ.