Khi mua khuy măng sét và kẹp cà vạt bằng bạc, điều cần kiểm kỹ nhất không phải mặt trang trí mà là cơ cấu: chốt khuy có xoay êm và giữ chắc không, lò xo kẹp có đủ lực không, và những chi tiết đó làm bằng bạc hay bằng thép. Bạc 925 đẹp và dễ khắc nhưng mềm, không đàn hồi tốt, nên nhiều bộ phận chịu lực được làm từ kim loại khác. Điều đó bình thường, miễn là được nói rõ.
Hai món này thường được mua làm quà hoặc cho những dịp mặc vest, và ít khi được kiểm như nhẫn hay dây. Bài này giải thích các kiểu chốt khuy măng sét, cấu tạo kẹp cà vạt, chi tiết nào hay không phải bạc, cách thử tại quầy, cách cài cho đúng và cách cất giữ để mặt bạc không xỉn giữa hai lần dùng.
Các kiểu chốt khuy măng sét
Khuy măng sét dùng cho áo sơ mi tay măng sét, tức cổ tay áo có hai lỗ khuy đối nhau và không có cúc. Mặt khuy nằm ở phía ngoài, chốt luồn qua hai lỗ và giữ ở phía trong.
| Kiểu chốt | Cấu tạo | Ưu điểm | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|---|
| Chốt xoay hình viên đạn | Thanh nhỏ ở đầu chân, xoay song song để luồn rồi xoay ngang để giữ | Phổ biến nhất, dễ cài | Khớp xoay mòn sẽ tự xoay về vị trí mở |
| Chốt lưng cá voi | Thanh phẳng gập trên bản lề | Chắc, dễ thao tác | Bản lề nhỏ là điểm yếu nếu làm bằng bạc mỏng |
| Chân cố định | Mặt sau là một khối cố định, không có bộ phận chuyển động | Bền, không hỏng cơ cấu | Khó luồn qua lỗ khuy chật |
| Nối xích | Hai mặt khuy nối bằng đoạn xích ngắn | Mềm mại, kiểu cổ điển, đẹp hai mặt | Khó cài một tay; xích nhỏ dễ đứt |
| Khuy dạng nút bọc | Hai nút nhỏ nối bằng dây chun hoặc thanh mềm | Nhẹ, thoải mái | Thường không phải bạc ở phần nối |
Với người mới dùng, chốt xoay viên đạn hoặc lưng cá voi là dễ nhất. Kiểu nối xích đẹp và cổ điển nhưng cần thời gian làm quen, và nên nhờ người khác cài giúp ở tay thuận.
Kẹp cà vạt: cấu tạo và vì sao kẹp bạc hay lỏng
Kẹp cà vạt có hai kiểu chính. Kiểu trượt là một tấm kim loại gập đôi, giữ cà vạt bằng độ đàn hồi của chính tấm kim loại. Kiểu kẹp lò xo có hàm kẹp mở ra nhờ bản lề và lò xo nhỏ, giữ chặt hơn và ít làm biến dạng cà vạt. Cả hai đều phải kẹp xuyên qua cà vạt và nẹp áo sơ mi phía sau để giữ cà vạt không bay.
Bạc 925 không có độ đàn hồi tốt như thép lò xo. Một chiếc kẹp trượt làm hoàn toàn bằng bạc sẽ dần mở rộng ra sau nhiều lần cài, tới lúc không còn giữ được cà vạt. Vì vậy nhiều kẹp cà vạt bạc làm phần mặt bằng bạc nhưng phần thân kẹp hoặc lò xo bằng thép, hoặc làm bạc dày để bù độ đàn hồi. Khi chọn mua, hỏi rõ phần nào là bạc và thử độ kẹp bằng cách kẹp lên một miếng vải dày gấp đôi.
Kẹp lò xo có lò xo thép bên trong thường giữ lực lâu hơn. Tuy nhiên, bản lề và hàm kẹp nên có mép trong nhẵn, không có răng sắc, để không làm sờn hay rách sợi cà vạt lụa. Vuốt ngón tay vào mặt trong hàm kẹp để kiểm: phải nhẵn, nếu có gờ thì có thể nhờ tiệm mài lại.
Chi tiết nào thường không phải bạc
Lò xo trong khớp xoay và hàm kẹp. Gần như luôn bằng thép, vì bạc không làm lò xo bền được. Đây là cách làm chuẩn, không phải dấu hiệu hàng kém.
Chân và chốt của khuy măng sét. Một số khuy có mặt bạc nhưng chân và chốt bằng đồng thau mạ hoặc thép không gỉ để cứng hơn. Có thể nhận ra qua màu kim loại khác một chút ở chân, hoặc qua dấu tuổi bạc chỉ có trên mặt.
Mặt khuy dạng khảm, men. Mặt men hoặc khảm đá có thể nằm trên nền bạc hoặc nền kim loại khác mạ bạc. Lật mặt sau để tìm dấu; mặt sau không có dấu và màu hơi vàng ở chỗ trầy là cần hỏi lại.
Toàn bộ món là kim loại khác mạ bạc. Thị trường có rất nhiều khuy măng sét và kẹp cà vạt bằng đồng thau, hợp kim kẽm hay thép mạ bạc, trông giống bạc khi mới. Chúng không xấu nếu giá tương xứng và được nói rõ; vấn đề là khi bán như bạc 925.
Hộp và lót. Hộp có lót nỉ hoặc nhung giúp bảo quản, nhưng một số hộp dùng cao su hoặc keo có lưu huỳnh làm bạc xỉn nhanh hơn. Nếu thấy bạc trong hộp bị ngả màu nhanh, chuyển sang túi chống xỉn hoặc túi vải sạch.
Kiểm tại quầy trước khi mua
Khuy măng sét và kẹp cà vạt nhỏ nên dễ bị kiểm qua loa. Dành hai phút cho các bước sau:
- Tìm dấu tuổi bạc trên từng chiếc, không chỉ trên hộp. Một đôi khuy thì cả hai chiếc đều phải có dấu hoặc cả hai không.
- Xoay chốt khuy nhiều lần: xoay êm, có điểm dừng rõ ở hai vị trí, không tự xoay về khi buông tay.
- Lắc nhẹ khuy: mặt khuy không được lỏng so với chân, không có tiếng lạch cạch.
- So hai chiếc khuy với nhau: kích thước, độ bóng, hình khắc phải khớp; đôi khuy lệch nhau là lỗi thường gặp ở hàng làm vội.
- Với kẹp cà vạt, kẹp thử lên một miếng vải hoặc cà vạt mẫu: phải giữ chắc, không trượt khi kéo nhẹ.
- Vuốt mặt trong hàm kẹp và mép chốt khuy: không có gờ sắc làm sờn vải.
- Nếu là quà khắc chữ, xem mẫu khắc và vị trí khắc trước khi trả tiền, vì khắc xong thường không đổi trả.
Ghi vào hoá đơn: tuổi bạc của mặt, chất liệu chốt và lò xo nếu khác bạc, cân nặng cả đôi, và điều kiện bảo hành cơ cấu.
Cài đúng: vị trí, độ rộng và kết hợp
Phụ kiện đẹp đến đâu cũng mất tác dụng nếu cài sai. Vài nguyên tắc phổ biến trong trang phục vest:
- Khuy măng sét chỉ dùng với áo tay măng sét có lỗ khuy hai bên; áo tay thường có cúc thì không dùng được.
- Khi cài, mặt khuy đẹp quay ra ngoài, chốt nằm ở mặt trong cổ tay áo; hai mép cổ tay áo áp vào nhau như hai lòng bàn tay chắp.
- Kẹp cà vạt thường được cài ở khoảng giữa ngực, giữa cúc áo thứ ba và thứ tư tính từ cổ áo, sao cho khi mặc áo vest cài cúc thì kẹp vẫn thấp thoáng hoặc khuất.
- Bề rộng kẹp cà vạt không nên dài hơn bề rộng cà vạt; nhiều người chọn kẹp dài khoảng ba phần tư bề ngang cà vạt.
- Kẹp phải kẹp qua cả hai lớp cà vạt và nẹp áo sơ mi phía sau, nếu chỉ kẹp cà vạt thì không có tác dụng giữ.
- Màu kim loại của khuy măng sét, kẹp cà vạt nên cùng tông với đồng hồ, khoá thắt lưng để trông đồng bộ.
Đây là những quy ước trang phục phổ biến, không phải luật cứng; trong môi trường ít trang trọng, có thể linh hoạt hơn.
Chọn mặt khuy và kiểu kẹp theo dịp
Mặt khuy măng sét bạc có thể trơn, khắc hoa văn, khắc chữ, khảm men màu hoặc gắn đá. Với dịp trang trọng như đám cưới, lễ kỷ niệm, hội nghị chính thức, mặt trơn hoặc khắc nhẹ hình tròn, vuông nhỏ thường hợp nhất vì không lấn át trang phục. Mặt có hình biểu tượng sở thích hay mặt men màu nổi bật hợp với tiệc thân mật, dịp ít nghi thức hơn, và là cách thể hiện cá tính kín đáo.
Kích thước mặt khuy cũng nên vừa với cổ tay áo: mặt quá to làm cổ tay áo khó luồn qua tay áo vest và cấn vào mép bàn khi viết; mặt quá nhỏ lại khó cài và dễ tuột. Với người cổ tay nhỏ, mặt khuy cỡ móng tay cái là vừa mắt. Với đám cưới, chú rể và phù rể có thể chọn cùng kiểu khuy, khác chữ khắc, như một món quà kỷ niệm thay vì mua những thứ chỉ dùng một lần.
Kẹp cà vạt trơn mảnh hợp với cà vạt bản hẹp và trang phục công sở hằng ngày; kẹp có khắc vân hoặc gắn đá nhỏ hợp dịp lễ. Nếu cà vạt bản rất hẹp, chọn kẹp ngắn tương ứng; kẹp dài thò ra hai mép cà vạt là lỗi phổ biến nhất. Khi mua cả bộ khuy và kẹp cho một dịp, nên thử phối với đúng áo và cà vạt định mặc trước ngày diễn ra.
Cất giữ giữa hai lần dùng để mặt bạc không xỉn
Khuy măng sét và kẹp cà vạt thường chỉ được dùng vài lần mỗi năm, nên phần lớn thời gian nằm trong hộp. Đây chính là lúc bạc xỉn nhiều nhất: không khí ẩm, lưu huỳnh trong không khí, cao su, giấy báo, gỗ sơn trong ngăn kéo đều thúc đẩy quá trình tạo lớp sunfua bạc màu đen. Cất trong túi hoặc hộp chống xỉn riêng cho bạc, kèm một gói hút ẩm nhỏ, là cách đơn giản nhất.
Sau mỗi lần dùng, lau mặt khuy và kẹp bằng khăn mềm khô để loại dầu tay, mồ hôi. Nếu đã xỉn nhẹ, khăn lau bạc thường đủ làm sáng lại; với mặt có khắc, chú ý không chà quá mạnh làm mất lớp đen tạo tương phản trong rãnh chữ. Mặt men hoặc khảm đá thì tránh khăn có hoá chất chạm vào phần men, đá.
Không nên để khuy măng sét trong túi áo vest hay cổ tay áo khi gửi giặt khô; ngoài nguy cơ mất, hoá chất giặt và nhiệt độ có thể làm hỏng cơ cấu và mặt bạc. Tháo ra, lau và cất ngay khi về nhà là thói quen nhỏ giữ được phụ kiện nhiều năm.
Câu hỏi thường gặp
Áo sơ mi thường có dùng khuy măng sét được không?
Không dùng được với áo tay có cúc thông thường vì không có lỗ khuy ở cả hai bên. Cần áo tay măng sét, thường là kiểu tay gập kép hoặc tay đơn có hai lỗ khuy. Một số áo có cổ tay chuyển đổi, vừa có cúc vừa có lỗ khuy, dùng được cả hai cách.
Khuy măng sét bạc có phải là quà tặng phù hợp cho nam không?
Phù hợp với người hay mặc vest, áo sơ mi trang trọng, hoặc sắp có sự kiện như đám cưới. Với người hiếm khi mặc vest, khuy măng sét có thể nằm im trong hộp. Nên để ý tủ đồ của người nhận trước: nếu không có áo tay măng sét, một món khác như nhẫn hoặc dây có thể dùng thường xuyên hơn.
Chốt khuy măng sét bị lỏng có sửa được không?
Thường sửa được. Thợ kim hoàn có thể siết lại khớp xoay, thay chốt hoặc thay toàn bộ chân khuy. Nếu chân làm bằng bạc mỏng, có thể đề nghị thay chân thép không gỉ chắc hơn. Mang cả đôi khi đi sửa để thợ làm đồng đều hai chiếc.
Kẹp cà vạt bạc bị mất lực kẹp thì làm sao?
Kẹp kiểu trượt có thể được thợ bóp nhẹ lại cho khít, nhưng lực sẽ giảm dần sau mỗi lần nắn. Kẹp lò xo có thể thay lò xo. Nếu kẹp thường xuyên trượt, cân nhắc chuyển sang kẹp lò xo có lò xo thép, giữ lực lâu hơn kẹp trượt bằng bạc nguyên khối.
Có nên khắc chữ lên khuy măng sét làm quà không?
Khắc chữ cái đầu tên hoặc ngày đáng nhớ là lựa chọn phổ biến. Chọn chữ ngắn, nét to để bền và dễ đọc trên mặt nhỏ. Kiểm kỹ nội dung, kiểu chữ và chiều khắc trước khi giao thợ, vì khắc xong thường không đổi trả. Khắc ở mặt sau là cách cá nhân hoá kín đáo.
Khuy măng sét bằng bạc có hợp đeo với đồng hồ vàng không?
Đồng bộ màu kim loại thường dễ nhìn hơn, nên với đồng hồ vàng, khuy măng sét xi vàng hoặc vàng thường hợp hơn bạc trắng. Tuy vậy, khuy măng sét nằm ở cổ tay áo, xa mặt đồng hồ một chút, nên lẫn màu không quá lộ; nếu chọn lẫn màu, giữ các món còn lại cùng một tông.