Lắc tay bạc đính đá CZ bền hay không phụ thuộc chủ yếu vào cách gắn đá: viên đá được giữ bằng chấu kim loại ôm chặt hay bằng keo dán, và các mắt nối giữa những ô đá có chuyển động trơn hay bị kẹt. Viên CZ khá cứng và trong, ít khi tự vỡ; thứ hỏng trước là ổ giữ đá và khớp nối, nên đó cũng là chỗ cần kiểm kỹ nhất khi mua.
CZ là viết tắt của cubic zirconia, một loại đá tổng hợp được dùng rộng rãi trên trang sức bạc vì trong, lấp lánh và giá mềm. Phần nhận biết CZ so với kim cương thuộc nhóm bài đá quý; bài này dành cho người đứng trước quầy đang chọn một chiếc lắc bạc đính CZ: các kiểu ổ gắn, cách kiểm viên lỏng và chấu sắc, lắc kiểu tennis mỗi mắt một viên, và cách đeo để đá giữ được lâu.
Các kiểu gắn đá trên lắc bạc
Cách gắn đá quyết định độ chắc, độ lấp lánh và mức dễ móc vải. Hỏi người bán đá được gắn kiểu gì, và tự soi bằng mắt thường hoặc kính lúp của tiệm.
| Kiểu gắn | Nhận ra thế nào | Ưu điểm | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Ổ chấu (2–6 chấu) | Các vấu kim loại nhỏ gập qua mép viên đá | Đá nhận nhiều ánh sáng, lấp lánh nhất | Chấu mảnh dễ cong, móc vải; cần ôm sát mép đá |
| Ổ đai, ổ chìm (bezel) | Viền kim loại bao quanh toàn bộ mép đá | Chắc, ít móc vải, hợp đeo hằng ngày | Kém lấp lánh hơn ổ chấu một chút |
| Ổ kênh (channel) | Đá xếp hàng giữa hai rãnh kim loại song song | Mặt phẳng, ít vướng | Một viên lỏng có thể kéo theo cả hàng |
| Ổ đinh nhỏ (pavé) | Nhiều viên nhỏ li ti, giữ bằng các hạt kim loại nhỏ | Phủ kín mặt, rất lấp lánh | Hạt giữ nhỏ, dễ mòn; viên rơi khó thay đẹp |
| Dán keo | Không thấy chấu hay viền ôm mép, đá nằm trong hốc nông | Rẻ công, nhanh làm | Dễ rơi khi gặp nước nóng, hoá chất, va đập |
Với lắc đeo hằng ngày, ổ đai và ổ chấu dày, ôm sát là hai lựa chọn chắc chắn nhất. Đá dán keo hợp với món đeo dịp đặc biệt, đeo ít; nếu mua để đeo thường xuyên, hãy hỏi rõ và cân nhắc kỹ.
Kiểm viên đá lỏng và chấu sắc tại quầy
Bốn phép thử dưới đây không cần dụng cụ chuyên dụng, mất vài phút và phát hiện được phần lớn lỗi gắn đá.
- Nghe tiếng lạch cạch. Cầm lắc gần tai, lắc nhẹ. Viên đá lỏng trong ổ phát ra tiếng lách tách rất nhỏ. Dây xích va nhau cũng có tiếng, nên hãy giữ yên phần xích và chỉ rung đoạn có đá.
- Đẩy nhẹ từng viên bằng đầu tăm hoặc móng tay. Viên tốt không nhúc nhích. Viên xoay được trong ổ dù rất ít là viên sẽ rơi sớm.
- Vuốt lắc qua khăn lụa mỏng hoặc vải voan. Chấu sắc, chấu cong ra ngoài sẽ móc sợi vải ngay. Nếu đã móc ở quầy, ở nhà nó sẽ móc áo len, tất và tóc.
- Soi nghiêng dưới đèn. Chấu phải gập sát mép đá, đều nhau, không có khe sáng giữa chấu và đá. Với ổ đai, viền phải ôm kín, không có chỗ hở.
Nếu đã ưng mẫu mà phát hiện một viên lỏng, có thể nhờ tiệm siết lại chấu trước khi giao. Nếu nhiều viên lỏng, đó là dấu hiệu khâu gắn đá của cả lô kém; nên chọn chiếc khác hoặc mẫu khác.
Lắc kiểu tennis bằng bạc: đẹp nhờ khớp, hỏng cũng vì khớp
Lắc kiểu tennis là một hàng đá đều nhau, mỗi viên trong một ô riêng, các ô nối với nhau bằng khớp nhỏ để lắc mềm như dây. Kiểu này có độ lấp lánh liên tục rất được ưa chuộng, và trên chất liệu bạc đính CZ thì giá vừa phải hơn nhiều so với vàng đính kim cương.
Điểm yếu của lắc tennis nằm ở các khớp nối. Mỗi khớp là một chốt nhỏ hoặc một vòng uốn; với bạc mềm, những chốt này mòn và lỏng dần sau thời gian đeo. Khi kiểm, đặt lắc nằm trên lòng bàn tay rồi uốn cong nhẹ theo vòng cổ tay: lắc tốt cong đều, mọi khớp chuyển động như nhau. Có đoạn cứng, đoạn gập gấp hay khớp có khe hở lớn là dấu hiệu gia công không đều.
Lắc tennis cũng thường có khoá hộp nằm lẫn trong hàng đá. Kiểu khoá này đẹp vì liền mạch nhưng nếu lẫy yếu thì rất khó phát hiện bằng mắt. Ưu tiên lắc có thêm chốt phụ hình số 8 hoặc dây chặn an toàn, vì lắc tennis rơi khỏi tay thường không có tiếng động.
Lắc tennis bạc có thể xi rhodium để màu kim loại sáng trắng hơn, hợp với đá trong. Lớp xi này mòn dần ở mặt dưới và các mép khớp, lộ màu bạc hơi ấm hơn. Không phải lỗi, nhưng nên biết trước để không bất ngờ sau vài tháng.
CZ trên lắc bạc: những điều người mua nên biết
CZ là đá tổng hợp, không phải đá tự nhiên. Nó được tạo trong phòng thí nghiệm, có độ cứng khá cao, khoảng 8 đến 8,5 trên thang Mohs, nên chịu được va chạm thường ngày tốt hơn thuỷ tinh. Người bán gọi nó là "kim cương Nga" hay tên gọi hoa mỹ khác thì vẫn là CZ.
CZ lấp lánh nhưng mờ đi khi bẩn. Dầu da, kem dưỡng, xà phòng đọng ở mặt dưới viên đá làm giảm ánh sáng đi qua. Đá chỉ trông kém sáng chứ không hỏng; làm sạch là sáng lại.
Đá màu trên lắc bạc phần lớn cũng là CZ hoặc thuỷ tinh. Viên màu hồng, xanh, tím trên lắc bạc phổ thông thường là CZ màu hoặc thuỷ tinh. Nếu người bán nói là đá quý tự nhiên, hãy yêu cầu ghi rõ trên hoá đơn; việc kiểm định đá quý thuộc phạm vi khác.
CZ không có giá trị bán lại đáng kể. Khi bán lại lắc bạc đính CZ, tiệm thường chỉ tính phần bạc theo trọng lượng sau khi trừ đá, và nhiều nơi không thu mua. Coi đây là món để đeo, không phải món giữ giá.
Chất lượng cắt mài khác nhau. Viên CZ cắt mài kém có cạnh tròn, mặt không sắc, lấp lánh đục. Đặt hai chiếc lắc cạnh nhau dưới cùng ánh đèn, bạn sẽ thấy khác biệt rõ.
Chọn lắc đính đá theo hoàn cảnh đeo
Đeo hằng ngày đi làm. Ổ đai hoặc ổ kênh, đá cỡ nhỏ đến vừa, mặt thấp sát cổ tay. Ít móc vải, ít cấn khi gõ phím, ít va vào cạnh bàn. Một hàng đá mảnh trên nửa trên của lắc, nửa dưới là xích trơn, cũng là cách hay để đá không chạm mặt bàn.
Đeo đi tiệc, đám cưới. Lắc tennis hoặc lắc ổ chấu đá to hơn cho độ lấp lánh cao. Vì đeo ít, chấu mảnh vẫn chấp nhận được, nhưng vẫn kiểm khoá và chốt phụ.
Đeo chồng cùng lắc trơn, đồng hồ. Đá cứng hơn bạc và hơn nhiều mặt kính đồng hồ phổ thông, nên lắc đính đá cọ vào sẽ để lại vết. Đeo lắc đính đá ở tay không đeo đồng hồ, hoặc tách khoảng cách giữa các món.
Người có trẻ nhỏ trong nhà. Viên đá rơi ra là vật nhỏ trẻ có thể nhặt cho vào miệng. Kiểm lắc thường xuyên hơn và tìm ngay viên rơi nếu phát hiện ổ trống.
Đeo và giữ lắc đính đá cho viên đá ở lại lâu
Hầu hết viên đá rơi khỏi lắc vì một cú va đập vào cạnh cứng làm chấu cong, hoặc vì chấu bị móc vào vải rồi kéo bật. Thói quen hữu ích nhất là tháo lắc đính đá trước những việc có va đập hoặc kéo sợi: dọn nhà, xách đồ nặng, mặc áo len, chơi thể thao, ngủ.
Nước nóng, hoá chất tẩy rửa và nước hồ bơi có clo là kẻ thù của đá dán keo và cũng làm bạc xỉn nhanh. Với lắc ổ chấu hay ổ đai, nước không làm đá rơi, nhưng xà phòng và dầu đọng dưới đá làm đá mờ. Làm sạch nhẹ nhàng bằng bàn chải lông mềm và nước ấm pha chút xà phòng trung tính, rồi lau khô kỹ, là đủ cho phần lớn lắc đính CZ; không ngâm đá dán keo.
Khi cất, đặt lắc đính đá trong ngăn riêng hoặc túi vải riêng. Đá CZ cứng có thể làm trầy các món bạc khác và chính lắc cũng có thể bị cào bởi đồ khác. Nếu để chung hộp, các chấu dễ móc vào xích của dây chuyền và bị kéo cong khi gỡ.
Mỗi vài tháng, soi lại lắc dưới đèn sáng như khi mua: nghe tiếng lách tách, đẩy nhẹ từng viên, vuốt qua khăn mỏng. Phát hiện chấu cong sớm và nhờ tiệm siết lại rẻ hơn nhiều so với thay đá bị rơi, nhất là với ổ đinh nhỏ khó thay khớp màu.
Câu hỏi nên hỏi người bán lắc bạc đính đá
Lắc đính đá có nhiều chi tiết hơn lắc trơn, nên cũng có nhiều thứ cần làm rõ trước khi chốt.
- Đá là gì? CZ, thuỷ tinh, hay loại khác. Yêu cầu ghi trên hoá đơn đúng như lời nói.
- Đá gắn bằng chấu, đai hay dán keo? Câu trả lời ảnh hưởng trực tiếp đến cách đeo và cách làm sạch.
- Rơi đá trong thời gian bảo hành có được gắn lại không, có tính phí không?
- Có xi lớp ngoài không? Biết để chấp nhận lớp xi sẽ mòn và để làm sạch đúng cách.
- Trọng lượng cả chiếc và trọng lượng bạc là bao nhiêu? Hữu ích nếu sau này cần đối chiếu hoặc sửa chữa.
- Khoá có chốt phụ không? Với lắc tennis, đây là câu hỏi nên hỏi đầu tiên.
Một chiếc lắc đính đá được gắn tốt, có khoá chắc và đeo đúng hoàn cảnh có thể giữ độ lấp lánh nhiều năm. Một chiếc gắn keo, chấu mảnh, đeo khi làm việc nhà thì vài tuần đã lộ ổ trống.
Câu hỏi thường gặp
Lắc bạc đính CZ rơi một viên thì có gắn lại được không?
Thường được. Tiệm có thợ sẽ chọn viên CZ cùng cỡ và màu rồi gắn vào ổ cũ. Với ổ chấu và ổ đai thì dễ; với ổ đinh nhỏ phủ kín mặt thì khó khớp hoàn toàn. Mang theo viên rơi nếu còn giữ được để thợ đối chiếu cỡ.
Đá CZ có bị đục hay ngả màu theo thời gian không?
Bản thân viên CZ khá bền màu, nhưng bụi bẩn, dầu da và xà phòng đọng ở mặt dưới làm đá trông đục. Làm sạch đúng cách thường trả lại độ trong. Một số đá giả kém chất lượng hoặc đá có phủ lớp màu có thể phai, nên hỏi rõ khi mua.
Lắc tennis bạc có nên đeo hằng ngày không?
Có thể, nếu khớp nối chắc, khoá có chốt phụ và bạn tháo lắc khi làm việc nhà, tập thể dục, ngủ. Tuy nhiên lắc tennis nhiều khớp nhỏ nên mòn nhanh hơn lắc xích thường; người đeo liên tục nên kiểm định kỳ.
Làm sao biết đá được dán keo hay gắn ổ?
Soi kỹ mép viên đá: nếu không thấy chấu nào gập qua mép, cũng không có viền kim loại ôm quanh, mà đá chỉ nằm trong hốc nông, thì nhiều khả năng là dán keo. Đôi khi thấy cả vệt keo mờ ở mép. Hỏi trực tiếp người bán và yêu cầu nói rõ.
Lắc bạc đính đá có hợp cho người hay mặc đồ len, đồ dệt kim không?
Ổ chấu dễ móc vào sợi len, kéo xơ áo và có thể làm chấu cong. Nếu hay mặc đồ len, chọn lắc ổ đai hoặc ổ kênh, mặt phẳng, hoặc đeo lắc ra ngoài cổ tay áo thay vì để bên trong.
Có nên mua lắc đính đá màu thay cho đá trắng?
Tuỳ sở thích và trang phục. Về độ bền, đá màu và đá trắng cùng loại CZ có độ cứng tương đương. Lưu ý đá màu đậm khó thấy bẩn hơn nhưng khi rơi một viên thì khó tìm viên thay trùng màu hơn đá trắng.