Với nhẫn bạc đính đá CZ, điều quyết định độ bền không phải là viên đá mà là cách giữ đá: chấu, bao viền, rãnh, đính tấm hay dán keo. Chấu bạc mềm hơn chấu vàng nên dễ mòn và dễ cong; đá dán keo dễ bung khi ngâm nước nóng hay dính hoá chất; ổ bao viền giữ chắc nhất nhưng che bớt ánh đá. Trước khi trả tiền, nên soi xem đá có lỏng không, chấu có đều không, có dư keo không.
Đá CZ (cubic zirconia) là đá tổng hợp, trong và lấp lánh khi mới, rẻ hơn rất nhiều so với đá quý tự nhiên. Đây là lựa chọn hợp lý cho nhẫn bạc thời trang, miễn là người mua biết mình đang mua gì và biết soi những chỗ hay hỏng. Phần phân biệt CZ với kim cương đã có ở các bài chuyên về đá; bài này tập trung vào chiếc nhẫn bạc đang nằm trên quầy.
Đá CZ trên nhẫn bạc: những điều người mua cần biết, không hơn
CZ là zirconia dạng tinh thể lập phương, được tổng hợp trong lò. Độ cứng của CZ khoảng 8 đến 8,5 trên thang Mohs, thấp hơn kim cương (10) nhưng cao hơn mọi kim loại làm trang sức và cao hơn thuỷ tinh. Nghĩa là CZ ít khi vỡ khi đeo bình thường, nhưng sau thời gian dài va chạm, mặt và cạnh đá sẽ có vết xước li ti, làm đá kém sắc.
Một lý do khác khiến CZ trông mờ đi là dầu da, kem tay, xà phòng bám vào mặt dưới viên đá. Mặt dưới bị phủ một lớp mỏng thì ánh sáng không phản xạ ngược lên được nữa, viên đá trông đục. Làm sạch đúng cách thường trả lại phần lớn độ sáng; cách làm sạch từng món có ở bài riêng.
Ở quầy, hãy hỏi cho rõ: đá là CZ, đá tổng hợp khác, hay thuỷ tinh. Hoá đơn ghi "đá CZ" hoặc "đá tổng hợp" là đủ cho nhẫn bạc thời trang. Nếu nhân viên gọi là "kim cương Nga", "kim cương nhân tạo" hay "đá quý" cho một chiếc nhẫn bạc có mức tiền của nhẫn thời trang, đó là cách gọi dễ gây hiểu nhầm; kim cương nhân tạo là một thứ khác hẳn CZ.
Năm kiểu ổ giữ đá trên nhẫn bạc: chọn theo cách đeo
Cùng một viên đá, kiểu ổ khác nhau cho chiếc nhẫn tính cách khác nhau. Bảng dưới so năm kiểu thường gặp trên nhẫn bạc:
| Kiểu ổ | Giữ đá | Vướng áo, tóc | Làm sạch | Hợp ai |
|---|---|---|---|---|
| Chấu (4 hoặc 6 chấu) | Khá, phụ thuộc chấu dày hay mảnh | Nhiều nếu ổ cao | Dễ, đá thoáng | Thích đá sáng, ít làm việc tay |
| Bao viền (ổ chìm) | Chắc nhất, đá được bao kín mép | Rất ít | Đáy kín thì khó làm sạch mặt dưới | Đeo hằng ngày, làm việc tay |
| Rãnh (đá xếp trong rãnh) | Khá chắc, đá kẹp hai bên | Ít | Bụi đọng giữa các viên | Nhẫn bản vừa, phong cách gọn |
| Đính tấm (nhiều đá nhỏ, chấu hạt) | Từng viên giữ bằng hạt bạc nhỏ, dễ rơi lẻ | Trung bình | Khó, nhiều kẽ | Thích lấp lánh, chấp nhận gắn lại đá |
| Dán keo (không có chấu) | Yếu, phụ thuộc keo | Ít | Không ngâm nước nóng, không hoá chất | Nhẫn thời trang ít đeo |
Với nhẫn đeo hằng ngày, ổ bao viền hoặc ổ chấu thấp là lựa chọn an toàn nhất trên bạc. Ổ chấu cao tôn đá nhưng là chỗ hứng va đập đầu tiên: mỗi lần gõ tay vào mép bàn, lực dồn vào mấy chiếc chấu mảnh.
Đính tấm đẹp nhưng nên hiểu rằng nhẫn bạc đính hàng chục viên đá nhỏ, đeo đủ lâu, thường sẽ có lúc rơi một hai viên. Câu hỏi đáng hỏi không phải "có rơi không" mà là "tiệm có gắn lại không, và điều kiện thế nào".
Đá dán keo hay đá giữ bằng kim loại: nhận ra thế nào
Nhìn từ dưới lên. Lật nhẫn, nhìn đáy ổ. Ổ chấu và ổ bao viền thường có lỗ thoáng ở đáy để ánh sáng đi vào; nhìn qua lỗ sẽ thấy đáy viên đá. Đá dán keo thường nằm trong một hốc kín đáy, không có chấu, không có viền kim loại gập lên mép đá.
Nhìn mép đá. Ở ổ chấu, mỗi chấu phải ôm qua mép đá, không chỉ chạm vào cạnh. Ở ổ bao viền, viền kim loại phải gập sát mép đá đều quanh vòng. Nếu thấy mép đá chỉ "ngồi" trong hốc mà không có gì đè lên, khả năng cao là đá được giữ bằng keo.
Tìm dư keo. Keo dư thường đọng thành viền mờ, hơi vàng hoặc trắng đục quanh chân đá. Theo thời gian, keo ngả vàng làm viên đá trông ố. Keo dư không phải lỗi nghiêm trọng, nhưng là dấu hiệu nhẫn được làm vội.
Hiểu đúng về đá dán keo. Keo không phải gian dối; nhiều nhẫn thời trang dùng keo cho đá nhỏ. Nhưng đá dán keo dễ bung khi ngâm nước nóng, khi dính cồn, thuốc tẩy, dung dịch làm sạch mạnh, hoặc khi bị va đập. Mua nhẫn đá dán keo thì tránh đeo khi rửa bát, tắm nước nóng, đi bơi.
Soi đá lỏng tại quầy: năm bước không làm hỏng nhẫn
Đá lỏng ngay từ lúc bán là lỗi của khâu gắn đá. Phát hiện ở quầy thì đổi chiếc khác ngay; phát hiện sau một tuần thì thường đã muộn, vì viên đá đã rơi ở đâu đó. Năm bước dưới đây làm được mà không cần dụng cụ đặc biệt:
- Cầm nhẫn gần tai và lắc nhẹ. Đá lỏng đôi khi phát ra tiếng lạch cạch rất khẽ. Không lắc mạnh, không gõ nhẫn xuống mặt kính.
- Đặt đầu móng tay lên mặt đá và đẩy rất nhẹ sang hai bên. Đá giữ tốt không nhúc nhích. Nếu thấy viên đá xoay hoặc nghiêng dù chỉ một chút, đừng mua chiếc đó.
- Đếm chấu và nhìn từng chấu. Chấu phải đều nhau về độ dày, cùng ôm sát đá. Một chấu mảnh hơn hẳn, ngắn hơn, hoặc dựng đứng không gập vào là điểm yếu.
- Nghiêng nhẫn dưới đèn để soi khe giữa đá và kim loại. Khe hở không đều quanh viên đá, nhất là ở ổ bao viền, cho thấy viền gập chưa chặt.
- Với nhẫn đính tấm, đếm nhanh số hốc và số đá. Hốc trống chứng tỏ đã rơi đá khi bày bán hoặc khi thử. Kiểm thêm vài viên ngẫu nhiên bằng cách nghiêng nhẫn, xem có viên nào nằm lệch mặt so với hàng.
Nếu tiệm có kính lúp, nhờ nhân viên soi cùng. Một nhân viên đồng ý soi kỹ trước mặt khách thường là dấu hiệu tốt về cách tiệm làm việc.
Chấu bạc mềm: mòn, cong và khi nào cần siết lại
Chấu là những que kim loại nhỏ giữ đá. Trên nhẫn bạc, chấu mềm hơn chấu vàng tây, nên mòn nhanh hơn khi cọ vào quần áo, túi xách, mặt bàn. Chấu cũng dễ bị cong khi móc vào sợi vải hoặc tóc rồi giật mạnh. Một chấu cong mở ra là viên đá bắt đầu lỏng.
Sau vài tháng đeo, nên tự soi chấu: chấu còn tròn đầu hay đã mòn phẳng, có chấu nào dựng lên khỏi mép đá không. Mỗi lần thấy nhẫn móc vào áo len nhiều hơn bình thường, đó thường là dấu hiệu một chấu đã cong. Đừng tự dùng kìm bẻ lại, vì lực không đều có thể làm vỡ góc đá hoặc gãy chấu.
Siết lại chấu là việc nhanh với thợ có kinh nghiệm. Tuy vậy, không phải tiệm bạc nhỏ nào cũng nhận sửa nhẫn đính đá, và chấu bạc mòn quá mỏng có khi phải đắp hoặc thay chấu. Hỏi trước khi mua: tiệm có nhận siết chấu, gắn lại đá không, mất bao lâu, có tính phí không. Câu trả lời này đáng giá hơn lời khen độ lấp lánh.
Những câu nên hỏi trước khi trả tiền nhẫn bạc đính đá
Nhẫn đính đá có nhiều thứ có thể hỏng hơn nhẫn trơn, nên hỏi rõ trước khi mua giúp tránh tranh cãi về sau:
- Đá là gì? CZ, đá tổng hợp khác hay thuỷ tinh. Hoá đơn ghi như vậy.
- Đá được giữ bằng gì? Chấu, bao viền, rãnh hay keo. Nếu là keo, hỏi những điều cần tránh.
- Bảo hành rơi đá thế nào? Trong thời gian nào tiệm gắn lại miễn phí, sau thời gian đó thì tính ra sao. Đá tấm rơi lẻ có được gắn lại cùng cỡ, cùng màu không.
- Lớp phủ bạc là gì? Nhẫn bạc đính đá thường được xi trắng sáng để đá trông nổi. Lớp xi sẽ mòn; hỏi tiệm có xi lại không.
- Có nhận nới, thu size không? Nhẫn có đá chạy kín vòng gần như không đổi cỡ được; nhẫn chỉ có đá ở mặt thì thường đổi được, nhưng thợ phải cẩn thận với nhiệt.
- Có đổi chiếc khác nếu phát hiện đá lỏng trong vài ngày đầu không? Hỏi và nhờ ghi chú vào hoá đơn nếu được.
Giữ hoá đơn và chụp một tấm ảnh cận chiếc nhẫn lúc mới mua, thấy rõ số đá và tình trạng chấu. Khi cần bảo hành, tấm ảnh này giúp nói chuyện rõ ràng hơn nhiều.
Cỡ đá và chiều cao ổ hợp với bàn tay và công việc
Đá càng to thì ổ càng phải cao hoặc rộng để giữ, và chiếc nhẫn càng dễ va chạm. Với bàn tay nhỏ, ngón ngắn, một viên đá lớn ngồi trên ổ cao trông nặng nề và hay lật sang một bên. Viên đá vừa phải, ổ thấp hoặc ổ bao viền nằm sát thân nhẫn vừa cân với bàn tay vừa ít vướng hơn. Bàn tay lớn, ngón dài thì mang được viên đá to hơn mà không mất cân đối, nhưng vấn đề va chạm vẫn còn nguyên.
Công việc hằng ngày nên quyết định chiều cao ổ nhiều hơn là sở thích. Người gõ phím cả ngày, giáo viên viết bảng, nhân viên bán hàng phải đóng gói, người chăm con nhỏ đều nên chọn ổ thấp. Với họ, một viên đá nhô cao không chỉ dễ rơi mà còn dễ cào vào da em bé, vào quần áo của người khác.
Có một mẹo nhỏ khi thử ở quầy: đeo nhẫn, đặt bàn tay úp lên mặt quầy rồi trượt nhẹ về phía trước như khi lau bàn. Nếu đá hay chấu va vào mặt kính trước cả các đốt ngón tay, ổ đó cao với thói quen của bạn. Đây là động tác mà tay bạn lặp lại hàng trăm lần mỗi ngày mà không để ý.
Câu hỏi thường gặp
Đá CZ trên nhẫn bạc có bị mờ theo thời gian không?
Có, theo hai cách. Dầu da, kem tay và xà phòng bám vào mặt dưới viên đá làm đá trông đục; làm sạch đúng cách thường trả lại độ sáng. Còn va chạm lâu ngày tạo vết xước li ti trên mặt và cạnh đá, làm đá kém sắc vĩnh viễn, chỉ thay đá mới hết.
Nhẫn bạc đính đá dán keo có nên mua không?
Với nhẫn thời trang đeo thỉnh thoảng thì chấp nhận được. Với nhẫn đeo hằng ngày, nên chọn đá giữ bằng chấu hoặc bao viền. Đá dán keo dễ bung khi ngâm nước nóng, dính cồn, thuốc tẩy hay va đập, và keo có thể ngả vàng làm đá trông ố.
Nhẫn đính đá tấm hay rơi đá là do đâu?
Mỗi viên đá tấm được giữ bằng vài hạt kim loại rất nhỏ; trên bạc, các hạt này mềm và mòn nhanh khi cọ xát. Va đập, móc vào vải hay vặn nhẫn cũng làm hạt mở ra. Nên hỏi chính sách gắn lại đá trước khi mua và tháo nhẫn khi làm việc tay.
Làm sao biết chấu nhẫn bạc bị cong cần đi siết?
Dấu hiệu phổ biến là nhẫn bắt đầu móc vào áo len, tóc, tất da nhiều hơn trước, hoặc soi thấy một chấu dựng lên khỏi mép đá. Đẩy nhẹ đá bằng móng tay mà thấy xoay là phải mang đi ngay. Không nên tự dùng kìm bẻ chấu ở nhà.
Nhẫn bạc đính đá kín vòng có nới size được không?
Thường là không, hoặc rất khó, vì muốn nới phải cắt và hàn ở phần có đá. Nhẫn chỉ có đá ở mặt thì nới được, nhưng thợ cần cẩn thận với nhiệt để không ảnh hưởng đá và lớp xi. Người chưa chắc cỡ tay nên tránh kiểu đá chạy kín vòng.