Với nhẫn bạc nam đính đá, cách đá được giữ quan trọng không kém loại đá: đá nằm trong ổ viền bạc bao kín hoặc được giữ bằng chấu chắc sẽ đeo được nhiều năm, còn đá chỉ dán keo vào hốc thì có thể rơi sau một lần ngâm nước nóng hay va mạnh. Trước khi trả tiền, hãy hỏi đá là gì, tự nhiên hay nhân tạo, rồi lắc nhẹ, soi khe ổ và nhìn mặt sau để biết đá được gắn thế nào.
Đá trên nhẫn bạc nam phổ biến nhất là đá đen mặt phẳng, đá CZ trong suốt, và những viên đá màu cỡ lớn. Bài này giải thích từng loại theo góc người mua, so ba kiểu giữ đá, hướng dẫn kiểm ổ đá trong vài phút, nói về độ bền khi đeo hằng ngày, cách làm sạch không làm lỏng đá và khi nào cần mang ra tiệm gắn lại.
Đá trên nhẫn bạc nam thường là những gì
Đá đen mặt phẳng. Thường được gọi là onyx đen. Trên trang sức phổ thông, phần lớn là mã não (chalcedony) được nhuộm đen, một cách xử lý đã có từ rất lâu và ổn định; ngoài ra có thể là thuỷ tinh đen, nhựa hoặc đá tổng hợp. Mã não nhuộm khá cứng, chịu xước tốt hơn thuỷ tinh. Người bán trung thực sẽ ghi "đá đen" hay "mã não nhuộm" thay vì để người mua tưởng là đá quý hiếm.
Đá CZ (cubic zirconia). Là đá tổng hợp trong phòng thí nghiệm, trong suốt, lấp lánh, rất phổ biến trên bạc. CZ cứng hơn thuỷ tinh nhiều nên giữ cạnh sắc khá lâu, nhưng vẫn có thể mẻ góc khi va vào vật cứng, và mặt đá xỉn dần vì bám dầu da nếu không lau.
Đá màu cỡ lớn. Đỏ, xanh lá, xanh dương trên nhẫn bạc nam giá phổ thông thường là đá tổng hợp (spinel, corundum tổng hợp), thuỷ tinh màu, hoặc đá tự nhiên giá trị thấp như thạch anh nhuộm. Màu đẹp đồng đều không nói lên gì về độ quý; điều cần biết là đá gì để chọn cách đeo và làm sạch phù hợp.
Đá tự nhiên phổ thông. Mắt hổ, thạch anh khói, thạch anh tím, mã não vân là những loại thường gặp. Chúng có vân, có khác biệt nhỏ giữa các viên. Đá tự nhiên không có nghĩa là bền hơn: nhiều loại mềm hơn CZ và cần tránh va đập.
Marcasite trên bạc cổ điển. Những hạt nhỏ màu xám ánh kim xếp dày trên nhẫn bạc kiểu cổ thật ra là pyrit, một khoáng vật sắt. Chúng thường được dán hoặc giữ bằng hạt bạc nhỏ, dễ rơi lẻ tẻ, và không nên ngâm nước lâu.
Ba kiểu giữ đá: ổ viền, ổ chấu và dán keo
Lật nhẫn, nhìn cạnh viên đá và mặt dưới ổ là nhận ra được cách gắn. Bảng dưới so sánh ba kiểu thường gặp trên nhẫn bạc nam.
| Kiểu giữ đá | Nhận biết | Ưu điểm | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|---|
| Ổ viền (bezel) | Một vòng bạc bao quanh mép đá, ép sát vào đá | Che mép đá, chống mẻ, ít vướng quần áo, hợp đeo hằng ngày | Viền phải ép đều; khe hở ở một điểm là chỗ đá sẽ lỏng |
| Ổ chấu | Bốn đến sáu chấu bạc gập lên giữ đá | Đá đón nhiều ánh sáng hơn, dễ làm sạch mặt dưới | Chấu bạc mềm, dễ cong khi móc vào vải; cần kiểm định kỳ |
| Dán keo vào hốc | Đá nằm phẳng trong hốc, không thấy chấu hay viền ép; có thể thấy viền keo mờ ở mép | Làm nhanh, giá thấp, hợp đá phẳng lớn | Keo lão hoá với nhiệt, nước, hoá chất; đá có thể bong |
| Kết hợp viền và keo | Có viền thấp nhưng mặt dưới kín, thêm keo cố định | Chắc hơn chỉ dán keo | Khó tháo đá để thay, thợ phải cẩn thận khi sửa |
Với nhẫn nam mặt đá phẳng to, kiểu ổ viền hoặc viền kết hợp keo là phổ biến và hợp lý. Chỉ dán keo không có viền ép là kiểu nên cân nhắc kỹ nếu định đeo nhẫn hằng ngày, rửa tay nhiều lần, hay làm việc tay chân.
Kiểm ổ đá tại quầy: sáu bước
Không cần dụng cụ, chỉ cần ánh sáng tốt và nếu được thì một chiếc kính lúp nhỏ của tiệm:
- Cầm nhẫn sát tai, lắc nhẹ. Đá chắc không phát ra tiếng; tiếng lạch cạch nhỏ là đá đang lỏng trong ổ.
- Dùng móng tay đẩy nhẹ mép đá theo các hướng. Đá không được xoay hay nhích dù rất ít.
- Soi quanh mép đá: với ổ viền, viền phải ôm sát đều cả vòng, không có đoạn hở; với ổ chấu, các chấu cao đều, đầu chấu bo tròn, áp sát mặt đá.
- Lật nhẫn xem mặt dưới ổ: mặt kín hay có lỗ thoáng; nếu hở, nhìn xem đáy đá có bị trầy, bẩn hay có lớp keo dày đục.
- Vuốt tay qua mặt nhẫn và áo len hoặc khăn: chấu sắc sẽ móc sợi vải, đó là chấu sẽ cong và làm rách áo.
- Nhìn mặt đá dưới đèn: tìm vết mẻ ở góc, vết xước, bọt khí (dấu hiệu thuỷ tinh), vết đổi màu ở mép (có thể là keo hoặc lớp nhuộm).
Nếu phát hiện đá lỏng ở hàng mới, không nên chấp nhận lời hứa "về sẽ chặt lại". Chọn chiếc khác hoặc đề nghị tiệm xử lý xong rồi mới thanh toán.
Đá mặt to trên nhẫn nam bền đến đâu khi đeo hằng ngày
Nhẫn nam mặt đá to có diện tích đá lộ ra lớn, và vị trí của nó, ở mu ngón tay, là chỗ va vào cạnh bàn, khung cửa, tay nắm xe nhiều nhất. Độ bền khi đeo phụ thuộc vào hai thứ: độ cứng của đá, quyết định khả năng chống xước, và độ dai của đá, quyết định khả năng chống mẻ vỡ khi va. Hai đặc tính này khác nhau: một viên đá cứng vẫn có thể giòn và mẻ góc.
Theo thang độ cứng Mohs, thuỷ tinh ở khoảng 5,5, nên bụi cát thông thường, vốn chứa thạch anh cứng khoảng 7, có thể làm trầy mặt thuỷ tinh theo thời gian. Mã não và thạch anh ở khoảng 6,5 đến 7, chịu được tốt hơn. CZ ở khoảng 8 đến 8,5 nên ít trầy, nhưng góc mặt cắt sắc dễ mẻ khi va trúng. Vì vậy với đá mặt to, kiểu cắt phẳng hoặc vòm bo tròn, được viền bạc che mép, là lựa chọn bền nhất cho người đeo hằng ngày.
Còn bạc thì sao? Bạc 925 mềm hơn tất cả các loại đá kể trên. Điều này có nghĩa là vỏ nhẫn trầy và móp trước đá; khi viền hay chấu bị móp, đá có thể bắt đầu lỏng. Một cú va mạnh làm móp ổ cần được mang ra tiệm kiểm sớm, kể cả khi đá trông vẫn ổn.
Chọn cỡ mặt đá và độ cao ổ theo bàn tay, công việc
Mặt đá to trên một bàn tay nhỏ, ngón ngắn sẽ phủ gần hết đốt ngón và cấn hai ngón hai bên; ngược lại, bàn tay to, ngón dài đeo mặt đá quá nhỏ trông như nhẫn nữ. Một cách ước lượng đơn giản ở quầy là đặt nhẫn lên ngón định đeo rồi nhìn từ trên xuống: mặt đá không nên tràn qua mép ngón, và khi khép các ngón lại, mép mặt nhẫn không đè lên ngón bên cạnh. Đây là cảm giác thoải mái chứ không phải chuẩn thẩm mỹ, nên tin vào việc thử hơn là ảnh mẫu.
Độ cao của ổ quan trọng không kém kích thước. Ổ chấu nâng đá cao đón ánh sáng đẹp, nhưng mỗi milimét nhô lên là thêm một điểm va vào cạnh bàn, túi quần, vô lăng. Người làm văn phòng, lái xe hay làm việc bằng tay nhiều nên chọn đá nằm thấp, ổ viền bao kín, mặt đá phẳng hoặc vòm thấp. Nhẫn đá cao, chấu nổi hợp với dịp đi tiệc hay đeo lúc rảnh hơn.
Màu đá cũng nên được nghĩ theo tủ đồ. Đá đen và đá trong suốt đi được với hầu hết trang phục và đồng hồ; đá màu đậm như đỏ, xanh lá nổi bật hơn và khó phối với nhiều món khác. Nếu đây là chiếc nhẫn đá đầu tiên, đá đen mặt phẳng cỡ vừa thường là lựa chọn dễ đeo nhất.
Làm sạch nhẫn đá mà không làm lỏng đá
Nhẫn đá cần cách làm sạch nhẹ tay hơn nhẫn trơn. Nước ấm pha vài giọt nước rửa bát loại dịu, chải nhẹ bằng bàn chải lông mềm quanh ổ đá và mặt dưới, xả lại bằng nước sạch rồi thấm khô ngay bằng khăn mềm là đủ cho phần lớn trường hợp. Không ngâm lâu, nhất là với đá dán keo, vì keo hút ẩm và yếu đi khi ngâm.
Nên tránh: nước sôi hoặc nước quá nóng, vì keo mềm ra và đá có thể dãn nở khác với bạc; dung dịch làm sáng bạc dạng ngâm, vì có thể làm đổi màu đá nhuộm, đá xốp như mã não, ngọc trai, đá có lớp phủ; và máy rửa siêu âm với nhẫn dán keo hoặc đá có vết rạn, vì rung động có thể làm bong keo hoặc lan vết rạn. Khăn lau bạc có tẩm hoá chất chỉ nên lau phần bạc, tránh chà lên mặt đá xốp.
Nếu phần bạc quanh ổ đã xỉn đen, an toàn nhất là mang ra tiệm làm sạch, nơi thợ biết loại đá và có thể che đá khi đánh bóng. Cách làm sáng bạc tại nhà bằng các phương pháp ngâm phù hợp hơn với nhẫn trơn không đá.
Khi rơi đá hoặc đá lỏng: mang ra tiệm và hỏi gì
Đá lỏng nên được xử lý ngay, vì một viên đá lỏng sớm muộn cũng rơi. Khi mang nhẫn đi sửa, chuẩn bị và hỏi:
- Mang theo viên đá nếu còn giữ được; đá rơi rời thì cho vào túi nhỏ có khoá kéo, không gói giấy.
- Hỏi thợ sẽ ép lại viền, dựng lại chấu hay dán keo, và vì sao chọn cách đó cho nhẫn của bạn.
- Nếu mất đá, hỏi loại đá thay thế cụ thể (tự nhiên hay tổng hợp, kích thước) và xin xem trước viên đá trước khi gắn.
- Hỏi thời gian bảo hành sau sửa, nhất là với đá gắn lại.
- Với nhẫn còn bảo hành của nơi bán, mang theo hoá đơn, vì đá rơi do ổ lỗi thường được xử lý miễn phí theo điều kiện bảo hành.
- Nhận lại nhẫn, kiểm ngay tại chỗ theo các bước lắc, đẩy mép, soi viền như lúc mua.
Một thói quen giúp tránh mất đá: mỗi tháng tự kiểm nhanh một lần bằng cách lắc nhẹ và soi chấu, và tháo nhẫn khi làm việc mạnh tay như khuân đồ, tập tạ, sửa xe.
Câu hỏi thường gặp
Nhẫn bạc mặt đá đen có phải đá quý không?
Phần lớn đá đen trên nhẫn bạc phổ thông là mã não nhuộm, thuỷ tinh hoặc đá tổng hợp. Chúng đẹp và dùng tốt nhưng không phải đá quý có giá trị cao. Khi mua, hỏi người bán ghi đúng loại đá vào hoá đơn; nếu được giới thiệu là đá hiếm, đề nghị giấy kiểm định từ nơi kiểm định độc lập.
Đá CZ trên nhẫn bạc có bị mờ theo thời gian không?
Bản thân CZ không đổi màu đáng kể khi đeo bình thường, nhưng mặt đá và mặt dưới dễ bám dầu da, xà phòng, kem tay, làm đá trông mờ đục. Chải nhẹ bằng nước ấm pha xà phòng dịu thường đủ làm sáng lại. Nếu mặt đá có nhiều vết xước li ti, có thể đá không phải CZ mà là thuỷ tinh.
Có nên mua nhẫn đá chỉ dán keo không?
Được nếu nhẫn chỉ đeo thỉnh thoảng và bạn chấp nhận chăm sóc nhẹ tay. Với nhẫn đeo hằng ngày, rửa tay nhiều, làm việc tay chân, kiểu ổ viền hoặc ổ chấu bền hơn rõ rệt. Nếu đã mua nhẫn dán keo, tránh ngâm nước nóng, tránh hoá chất và tháo khi tắm.
Đá trên nhẫn bạc bị đổi màu thì làm sao?
Đá nhuộm có thể nhạt màu khi gặp hoá chất, nắng gắt kéo dài hoặc dung dịch làm sáng bạc; đá xốp có thể thấm bẩn. Nếu đổi màu do bẩn, làm sạch nhẹ có thể cải thiện. Nếu do lớp nhuộm phai, thường không phục hồi được và cách xử lý là thay đá ở tiệm.
Nhẫn bạc đá to có hợp người làm văn phòng không?
Có thể, nhưng mặt đá to dễ va vào cạnh bàn, mép laptop và cấn ngón bên cạnh khi gõ phím. Người làm văn phòng thường hợp với đá phẳng, viền bao kín, mặt không quá cao. Nếu nhẫn có đá nhô cao, nên đeo ở tay không thuận hoặc để dành cho lúc không làm việc.
Tháo đá ra đánh bóng nhẫn rồi gắn lại có được không?
Với ổ chấu và một số ổ viền, thợ có thể tháo đá, đánh bóng vỏ rồi gắn lại. Đá dán keo thường phải bóc keo và dán mới. Mỗi lần ép lại viền hay dựng lại chấu đều làm kim loại yếu đi một chút, nên chỉ làm khi cần, và hỏi thợ trước về rủi ro mẻ đá khi tháo.