Một mặt dây lồng ảnh bằng bạc đáng giữ lâu khi bản lề chắc, không lỏng; chốt đóng giữ hai nửa khít mà vẫn mở được bằng móng tay; và lòng ảnh có tấm che trong suốt hoặc khung giữ ảnh không xê dịch. Phần đẹp bên ngoài chỉ là một nửa; phần cơ khí nhỏ bên trong quyết định món đồ dùng được bao lâu.
Mặt dây lồng ảnh, thường được gọi theo tiếng Anh là locket, là mặt dây gồm hai nửa mở ra như một cuốn sổ nhỏ, bên trong đặt ảnh hoặc một kỷ vật nhỏ. Đây thường là món quà mang nhiều ý nghĩa, nên bài này đi kỹ vào những chi tiết ít người để ý khi mua: bản lề, chốt, độ kín, kích thước lòng ảnh, cách cắt ảnh và cách giữ ảnh không bị ẩm mốc hay phai màu.
Cấu tạo một mặt dây lồng ảnh
Mặt dây lồng ảnh gồm hai vỏ, thường hình tròn, oval hoặc trái tim, nối với nhau bằng một bản lề nhỏ ở một cạnh. Cạnh đối diện có chốt đóng: một mấu nhỏ ở vỏ này khớp vào rãnh ở vỏ kia, giữ hai nửa áp vào nhau. Khoen treo thường nằm ở đỉnh, phía đối diện hoặc cùng phía với bản lề tuỳ thiết kế.
Bên trong, mỗi vỏ có một lòng nông để đặt ảnh. Mặt dây tốt có thêm một tấm che trong suốt bằng nhựa hoặc kính mỏng, được giữ bởi một viền kim loại nhỏ, ép ảnh nằm yên. Mặt dây đơn giản hơn chỉ có lòng trống, ảnh được dán hoặc nhét vừa khít. Một số mẫu có nhiều ngăn, mở ra như quạt, chứa được bốn hoặc sáu ảnh.
Vì có các chi tiết cử động, mặt dây lồng ảnh khác với mặt dây đúc liền ở chỗ nó có thể mòn và lỏng theo số lần mở đóng. Người mua đánh giá món đồ không chỉ qua vẻ ngoài mà qua cảm giác khi mở và đóng nó, và đó là điều có thể thử ngay tại quầy.
Thử bản lề và chốt đóng ngay tại quầy
Mở và đóng mặt dây ít nhất năm lần trước khi quyết định. Cảm giác tay nói lên rất nhiều về độ chính xác khi làm.
- Mở bằng móng tay. Mặt dây tốt có một khe nhỏ hoặc mấu để đặt móng tay. Mở phải nhẹ nhàng nhưng có lực cản rõ; mở quá dễ là chốt lỏng, phải cạy mạnh là chốt quá chặt và sẽ làm méo vỏ theo thời gian.
- Đóng và nghe tiếng. Khi đóng, chốt khớp với một tiếng tách nhỏ, dứt khoát. Không có tiếng gì thường là chốt không khớp hẳn.
- Lắc nhẹ khi đã đóng. Mặt dây không được bật mở khi lắc, và hai nửa không được lạo xạo hay xê dịch so với nhau.
- Xem bản lề từ cạnh bên. Bản lề tốt có các ống xen kẽ đều, chốt xuyên qua không lòi ra hai đầu. Mở góc vừa phải, hai nửa không lệch nhau.
- Nhìn mép đóng. Khi đóng, hai mép vỏ áp sát đều quanh chu vi, không có khe hở một bên. Khe hở là chỗ bụi và hơi ẩm lọt vào.
Đừng mở bản lề quá rộng khi thử, vì phần lớn bản lề mặt dây chỉ được thiết kế để mở đến một góc nhất định. Bẻ ngửa quá mức là cách nhanh nhất để làm lỏng bản lề, kể cả ở món mới.
Các loại lòng ảnh và cách ảnh được giữ
Cách lòng ảnh được làm quyết định ảnh có xê dịch, có bị ẩm, có dễ thay hay không. Hỏi người bán mặt dây thuộc loại nào trước khi mua.
| Loại lòng ảnh | Cách giữ ảnh | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Lòng trống | Dán hoặc nhét vừa khít | Mỏng, đơn giản | Ảnh dễ xê dịch, dễ ẩm, khó thay sạch |
| Có tấm che nhựa trong | Viền kim loại ép tấm nhựa giữ ảnh | Ảnh nằm yên, bớt bụi | Nhựa có thể xước, ngả vàng theo năm |
| Có tấm che kính mỏng | Viền kim loại ép kính | Trong lâu, chống xước tốt | Kính có thể vỡ khi rơi |
| Khung bật mở | Viền kim loại có thể nhấc ra để thay ảnh | Thay ảnh dễ, giữ chặt | Viền mảnh dễ cong khi nhấc |
| Ngăn để kỷ vật | Lòng sâu hơn, không có tấm che | Đựng được lọn tóc, mẩu giấy nhỏ | Dễ ẩm, cần hút ẩm cẩn thận |
Với ảnh, lòng có tấm che kính hoặc nhựa là lựa chọn bền nhất. Với kỷ vật nhỏ, chọn mặt có lòng sâu và chốt đóng thật khít, và hiểu rằng không mặt dây đeo hằng ngày nào kín hoàn toàn trước hơi ẩm.
Chuẩn bị ảnh cho vừa khung
Đo lòng ảnh, không đo vỏ. Kích thước bên trong nhỏ hơn bên ngoài do có viền và tấm che. Đo chiều dài, chiều rộng lòng ảnh bằng thước kẻ hoặc đặt một mảnh giấy trắng vào ép, đánh dấu theo viền.
Dùng giấy làm khuôn. Ép một mảnh giấy mỏng vào lòng, dùng bút chì miết theo viền để có hình dạng chính xác. Cắt khuôn giấy trước, thử vừa, rồi mới dùng khuôn để cắt ảnh thật.
Chọn ảnh có khuôn mặt chiếm phần lớn khung. Lòng ảnh thường chỉ cỡ móng tay. Ảnh chụp cả người hay cả nhóm sẽ quá nhỏ để nhận ra. Cắt sát lấy khuôn mặt, in ở kích thước thật để xem trước.
In trên giấy ảnh mỏng. Giấy quá dày làm tấm che không ép xuống được; giấy thường dễ thấm ẩm và nhoè. Giấy ảnh mỏng có lớp phủ chịu ẩm tốt hơn. Nhiều tiệm in ảnh nhận in khổ rất nhỏ.
Nhờ tiệm làm nếu không chắc tay. Một số tiệm trang sức nhận cắt và lắp ảnh vào mặt dây. Đây là dịch vụ nhỏ giúp tránh làm xước lòng hoặc cong viền khi tự nạy.
Độ dày vỏ, cân nặng và chọn cỡ cho người đeo
Mặt dây lồng ảnh có hai lớp vỏ, nên độ dày vỏ ảnh hưởng trực tiếp đến độ bền. Vỏ dập từ tấm bạc mỏng nhẹ và rẻ hơn, nhưng dễ móp khi rơi, và vỏ móp thì chốt không còn khớp. Vỏ đủ dày cầm chắc tay, ấn nhẹ hai ngón tay vào hai mặt không thấy lún. Ở quầy, so hai mặt dây cùng cỡ: chiếc nặng tay hơn rõ rệt thường có vỏ dày hơn, trừ khi có đá hay chi tiết đính kèm.
Cỡ mặt dây là sự đánh đổi giữa ảnh đủ lớn để nhìn và mặt đủ gọn để đeo hằng ngày. Ví dụ giả định: một mặt tròn cỡ đồng xu nhỏ cho lòng ảnh chỉ vừa một khuôn mặt cắt sát; mặt to gấp rưỡi cho ảnh rõ hơn nhưng nặng và dày hơn đáng kể, dễ va vào mép bàn khi cúi. Người lần đầu đeo mặt lồng ảnh thường hài lòng với cỡ vừa phải hơn là cỡ lớn.
Hình dáng cũng có ảnh hưởng. Mặt hình trái tim có các góc nhọn ở đáy dễ cọ áo và khó cắt ảnh vừa khít; mặt oval và tròn cho lòng ảnh dễ dùng hơn. Mặt có hoa văn chạm nổi bên ngoài đẹp nhưng kẽ hoa văn bám bụi, xỉn đen nhanh, cần làm sạch thường xuyên hơn mặt trơn.
Giữ ảnh không ẩm, không phai và mặt dây không lỏng
Mặt dây lồng ảnh không kín nước. Hơi ẩm từ mồ hôi, hơi nước khi tắm, mưa, nồm ẩm của mùa xuân miền Bắc đều có thể lọt vào qua khe đóng. Ảnh bị ẩm sẽ cong, nhoè, có thể mốc đốm. Tháo mặt dây trước khi tắm, bơi, rửa bát, và lau khô nếu dính nước mưa là việc tối thiểu.
Khi cất, để mặt dây ở trạng thái đóng, trong túi hoặc hộp kín có gói hút ẩm nhỏ. Mùa nồm, có thể mở mặt dây ở nơi khô ráo vài phút sau khi đeo để hơi ẩm thoát ra rồi mới cất. Tránh để ảnh dưới nắng gắt lâu ngày, vì mực in phai dần dưới tia cực tím.
Về cơ khí, hạn chế mở đóng không cần thiết. Mỗi lần mở là một lần chốt và bản lề mòn thêm một chút. Khi chốt bắt đầu lỏng, mặt dây có thể tự bật mở khi đeo và ảnh rơi ra. Thợ bạc thường chỉnh lại được bằng cách bóp nhẹ mấu chốt hoặc thay chốt bản lề; nên mang ra tiệm sớm thay vì tự nạy.
Giữ một bản sao của ảnh gốc, cả bản giấy lẫn bản số. Ảnh trong mặt dây có thể hỏng vì ẩm, vì xước hay vì rơi mất, và ảnh kỷ niệm của người thân đã khuất thường không chụp lại được.
Mặt dây lồng ảnh làm quà: những điều nên nghĩ trước
Mặt dây lồng ảnh là món quà mang tính cá nhân rất cao, nên vài câu hỏi trước khi mua giúp món quà được dùng thay vì cất đi.
- Người nhận có thích đeo mặt to không. Mặt lồng ảnh thường dày và lớn hơn mặt dây thông thường vì có hai lớp vỏ và lòng ảnh. Người thích trang sức mảnh có thể thấy nặng.
- Có nên tự đặt ảnh sẵn. Đặt sẵn ảnh hai người hoặc ảnh gia đình làm món quà trọn vẹn, nhưng người nhận có thể muốn tự chọn. Một cách là tặng kèm ảnh đã cắt sẵn trong phong bì nhỏ.
- Khắc chữ bên ngoài hay bên trong. Chữ khắc bên trong được che, ít mòn và riêng tư hơn. Chữ bên ngoài dễ nhìn nhưng làm mặt dây khó đổi trả và khó tặng lại.
- Trẻ em. Mặt dây lồng ảnh có chi tiết nhỏ như chốt, tấm che có thể rơi ra, cùng với nguy cơ dây siết cổ, nên không hợp với trẻ nhỏ.
- Chất liệu. Bạc 925 có độ cứng phù hợp cho bản lề và chốt. Mặt bằng bạc mềm hơn có thể làm chốt mau lỏng. Hỏi chất liệu và xem dấu khắc.
Một mặt dây lồng ảnh được chọn cẩn thận có thể theo người nhận nhiều năm. Điều làm nó bền không phải giá tiền mà là bản lề, chốt và cách người đeo giữ gìn nó.
Câu hỏi thường gặp
Mặt dây lồng ảnh bằng bạc có đeo hằng ngày được không?
Được, nếu chốt và bản lề chắc và bạn tháo ra khi tắm, bơi, tập thể thao. Mặt lồng ảnh dày hơn mặt thường, nên dễ va vào đồ vật hơn; chọn độ dài dây để mặt nằm cao trên ngực. Kiểm chốt định kỳ để tránh tự bật mở.
Ảnh trong mặt dây bị mốc thì xử lý thế nào?
Thay ảnh mới từ bản sao, lau sạch lòng mặt dây bằng khăn mềm khô và để khô hoàn toàn trước khi lắp lại. Nếu tấm che bị mờ do ẩm, có thể nhờ tiệm thay. Sau đó cất mặt dây cùng gói hút ẩm và tránh đeo khi tắm.
Có thể đặt lọn tóc hoặc kỷ vật nhỏ vào mặt dây không?
Được với mặt có lòng đủ sâu. Kỷ vật hữu cơ như tóc, cánh hoa ép cần thật khô trước khi cho vào và nên bọc trong túi nhựa trong rất mỏng để tránh ẩm. Hiểu rằng mặt dây không kín hoàn toàn, nên cần kiểm định kỳ.
Bản lề mặt dây lồng ảnh bị lỏng có sửa được không?
Thường sửa được. Thợ có thể thay chốt bản lề bằng một chốt mới vừa hơn, hoặc bóp nhẹ các ống bản lề để khít lại. Nếu vỏ đã bị méo do bị cạy mạnh, việc sửa phức tạp hơn. Mang đi sửa sớm khi mới thấy lỏng sẽ đơn giản hơn.
Mặt dây lồng ảnh có khắc chữ được không?
Được, cả mặt ngoài và mặt trong vỏ nếu bề mặt đủ phẳng và đủ dày. Mặt có hoa văn chạm nổi khó khắc thêm. Khắc bên trong cần thợ cẩn thận để không làm hỏng chốt và tấm che. Duyệt mẫu chữ trước khi khắc vì không xoá được.
In ảnh vừa mặt dây ở đâu?
Nhiều tiệm in ảnh nhận in khổ rất nhỏ trên giấy ảnh; bạn có thể ghép nhiều ảnh nhỏ vào một tấm để in một lần. Một số tiệm trang sức cũng nhận cắt và lắp ảnh. Mang theo khuôn giấy đã cắt vừa lòng ảnh để in đúng cỡ.