Với người cao tuổi, món bạc tốt là món nhẹ, trơn, khoá to dễ cài, không vướng khi ngủ và có thể tháo ra nhanh khi cần, chẳng hạn lúc đi khám bệnh. Vẻ đẹp vẫn quan trọng, nhưng nếu ông bà phải nhờ người khác mới đeo được, hoặc món đồ cấn vào da mỏng, thì nó sẽ nằm trong hộp.
Bài này đi qua những thay đổi thường gặp ở tuổi cao ảnh hưởng tới việc đeo trang sức: tay kém linh hoạt, mắt kém, da mỏng, khớp ngón to ra, hay quên, thường xuyên đi khám. Từ đó gợi ý cách chọn từng món bạc. Phần chọn trang sức theo tuổi nói chung và quà tặng cha mẹ có ở các trang chuyên về trang sức và quà; ở đây tập trung vào món bạc đeo hằng ngày.
Những thay đổi ở tuổi cao ảnh hưởng tới việc đeo trang sức
Ngón tay kém linh hoạt. Viêm khớp, run tay hoặc đơn giản là ngón tay yếu đi khiến việc bóp khoá tôm nhỏ, xỏ chốt bông tai vào lỗ, cài móc nhỏ sau gáy trở nên khó. Một món đẹp mà mỗi lần đeo phải nhờ con cháu sẽ ít được dùng.
Mắt kém. Khoá nhỏ, chốt nhỏ, móc nối mảnh khó nhìn, nhất là khi đeo ở sau gáy, nơi không nhìn thấy. Món có khoá to, có màu tương phản hoặc có thể cài phía trước rồi xoay ra sau giúp người cao tuổi tự đeo được.
Khớp ngón to hơn chân ngón. Ở nhiều người lớn tuổi, khớp giữa ngón tay to lên trong khi chân ngón nhỏ đi. Nhẫn đủ rộng để qua khớp thì lại xoay lỏng ở chân ngón; nhẫn vừa chân ngón thì không qua được khớp hoặc qua được nhưng không tháo ra được.
Da mỏng, dễ trầy. Da tay, cổ tay ở tuổi cao mỏng và kém đàn hồi. Cạnh sắc, chấu đá nhô, mép lắc không bo có thể làm trầy xước da, và vết trầy lâu lành hơn ở người trẻ.
Hay đi khám, làm xét nghiệm, chụp chiếu. Nhiều thủ thuật y tế yêu cầu tháo trang sức. Món không tháo được nhanh, như nhẫn chật hay vòng kiềng cố định, gây phiền phức cho cả người bệnh và nhân viên y tế.
Gợi ý chọn từng món bạc cho người cao tuổi
Bảng dưới gợi ý từng món theo những tiêu chí ở trên. Không phải người cao tuổi nào cũng gặp tất cả các thay đổi; chọn theo tình trạng thực tế của người đeo:
| Món | Nên chọn | Nên tránh | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Dây chuyền | Dây ngắn vừa, khoá móc to hoặc khoá nam châm có chốt an toàn | Khoá tôm rất nhỏ, dây mảnh dễ rối | Khoá nam châm không hợp người dùng máy tạo nhịp tim, cần hỏi bác sĩ |
| Nhẫn | Nhẫn lòng cong, nhẫn hở chỉnh cỡ, nhẫn có bản lề mở | Nhẫn khít, nhẫn chấu đá cao | Chọn cỡ vừa khớp, chấp nhận hơi lỏng ở chân ngón |
| Lắc tay | Lắc dẹt có khoá hộp to, vòng hở đeo vào từ cạnh cổ tay | Lắc mảnh khoá nhỏ, vòng kiềng kín phải luồn qua bàn tay | Vòng hở dễ đeo, dễ tháo khi cần |
| Bông tai | Bông nụ nhẹ chốt to, khoen nhỏ có khớp bấm | Bông dài, bông nặng | Dái tai lão hoá dễ bị kéo dài lỗ xỏ |
| Mặt dây | Mặt nhẹ, viền bo, cỡ vừa | Mặt nặng, cạnh sắc, chi tiết nhô | Mặt nhẹ ít kéo cổ, không cấn khi nằm |
Với người đã quen đeo một chiếc nhẫn, một sợi dây từ thời trẻ, việc thay bằng món mới đôi khi không cần thiết; có thể mang món cũ ra tiệm thay khoá to hơn, gắn thêm khớp bản lề vào nhẫn, hoặc bo lại các cạnh sắc. Hỏi tiệm có làm những việc này không.
Nhẫn chật không tháo được: phòng trước hơn xử lý sau
Tình huống hay gặp ở người cao tuổi là chiếc nhẫn đeo nhiều năm không tháo ra được nữa vì khớp ngón to lên hoặc ngón tay sưng. Khi ngón tay sưng thêm do bệnh, chấn thương hay giữ nước, nhẫn chật có thể cản trở máu lưu thông. Phòng tránh dễ hơn nhiều so với xử lý khi đã chật.
Định kỳ vài tháng một lần, thử tháo nhẫn ra. Nếu thấy khó, mang ra tiệm nới cỡ hoặc đổi sang nhẫn có bản lề mở được, trước khi nó trở thành vấn đề. Nhẫn bạc mềm hơn vàng nên tiệm có thể nới được trong một giới hạn nhất định; nhẫn có đá hoặc hoa văn liền vòng thì khó nới hơn.
Nếu nhẫn đã chật và ngón tay sưng, đổi màu, tê, đau, hãy đến cơ sở y tế. Nhân viên y tế có dụng cụ cắt nhẫn an toàn; đừng cố kéo mạnh, xoắn hay dùng dụng cụ trong nhà có thể làm tổn thương ngón tay. Một chiếc nhẫn bị cắt có thể mang ra tiệm hàn lại, còn ngón tay thì quan trọng hơn nhiều.
Những lúc nên tháo trang sức bạc
Người chăm sóc ông bà nên biết những thời điểm cần tháo trang sức, và tốt nhất có một chỗ cất quen thuộc để không thất lạc:
- Đi khám, làm xét nghiệm, chụp X-quang, chụp cộng hưởng từ, phẫu thuật: cơ sở y tế sẽ hướng dẫn tháo các món kim loại; mang ít trang sức nhất có thể khi đi viện để không phải giữ hộ.
- Khi ngủ, nếu món đồ có chi tiết nhô hoặc dây dài: dây dài có thể quấn, mặt dây cấn vào da khi nằm nghiêng.
- Khi tắm, nhất là tắm nước nóng hoặc ngâm chân thảo dược: nước nóng làm ngón tay sưng, và một số nước thảo dược, nước khoáng làm bạc đen nhanh.
- Khi bôi thuốc, dầu xoa, cao dán ở vùng gần món đồ: các loại dầu, thuốc bôi có thể làm bạc đổi màu và làm da dưới món đồ kích ứng.
- Khi tay hoặc chân bị sưng, bị thương: tháo nhẫn, lắc ở vùng đó càng sớm càng tốt.
- Khi đi xa, đi chỗ đông người: giữ món quý ở nhà, đeo món đơn giản.
Với người hay quên, chọn một hộp hoặc đĩa cố định ở đầu giường làm chỗ cất trang sức, và nhắc nhẹ nhàng. Tránh để trang sức trên bồn rửa, cạnh lỗ thoát nước, trong túi áo mang đi giặt, những chỗ đồ hay thất lạc.
Dái tai, cổ và cổ tay: chọn kích thước và trọng lượng
Dái tai ở tuổi cao thường mỏng hơn và lỗ xỏ có thể đã giãn dài sau nhiều năm đeo bông nặng. Bông tai cho người cao tuổi nên nhẹ, có đĩa chặn phía sau rộng để chia đều lực, hoặc dùng khoen nhỏ ôm sát dái tai. Nếu lỗ xỏ đã giãn nhiều, đừng tiếp tục đeo bông nặng; có thể hỏi bác sĩ về các lựa chọn xử lý lỗ xỏ.
Với cổ, dây quá ngắn sát cổ dễ gây khó chịu khi cúi đầu, khi mặc áo cổ cao; dây quá dài dễ vướng vào đồ vật, vướng khi bế cháu. Chiều dài vừa phải, nằm trên hoặc ngay dưới xương quai xanh, là lựa chọn thoải mái cho phần lớn người lớn tuổi. Mặt dây nhẹ, nằm phẳng, không lật.
Với cổ tay, vòng hở có khe để đeo vào từ cạnh cổ tay dễ dùng hơn nhiều so với vòng kiềng kín phải luồn qua bàn tay, nhất là khi khớp bàn tay đã cứng. Lắc nên có độ rơ đủ để không siết khi cổ tay sưng nhẹ vào buổi chiều, nhưng không quá rộng để tuột qua bàn tay. Chọn mặt trong trơn, mép bo để không trầy da mỏng.
Làm vườn, nấu ăn, bế cháu: đeo món nào trong việc nhà
Nhiều ông bà vẫn làm vườn, nấu ăn, trông cháu mỗi ngày. Những việc này đặt ra yêu cầu riêng cho trang sức. Làm vườn có đất, phân bón, nước tưới, dụng cụ cầm nắm: nhẫn dễ móp, đất bám vào khe, và phân bón, thuốc tưới một số loại có hợp chất lưu huỳnh làm bạc đen nhanh. Tốt nhất tháo nhẫn và lắc trước khi ra vườn, đeo găng tay.
Khi nấu ăn, nhẫn tiếp xúc với dầu mỡ, nước rửa bát, và các nguyên liệu như trứng, hành, tỏi, mắm có thể làm bạc sẫm màu. Nhẫn đính đá còn giữ thức ăn trong ổ đá. Nếu ông bà không muốn tháo nhẫn mỗi lần vào bếp, chọn nhẫn trơn, lòng cong, dễ rửa, và lau khô sau khi nấu xong.
Khi bế cháu nhỏ, dây chuyền dài, bông tai dài, nhẫn chấu cao là những món trẻ hay túm, giật hoặc làm trầy da trẻ. Trẻ nhỏ cũng có thể cho đồ nhỏ vào miệng nếu món đồ rơi ra. Ngày trông cháu nên đeo bông tai nụ, dây ngắn hoặc không đeo dây, nhẫn trơn. Đây là lời khuyên an toàn cho cả ông bà và cháu, không phải chuyện thẩm mỹ.
Sửa lại món bạc cũ cho dễ đeo hơn thay vì mua mới
Người cao tuổi thường gắn bó với những món đã đeo lâu năm, và không phải lúc nào cũng muốn đổi. Tin tốt là phần lớn khó khăn khi đeo có thể sửa ở tiệm. Khoá tôm nhỏ có thể thay bằng khoá móc to hoặc khoá hộp; dây quá dài có thể cắt ngắn; bông tai chốt nhỏ có thể thay chốt to hơn hoặc thêm đĩa chặn rộng.
Với nhẫn, tiệm có thể nới cỡ hoặc thu nhỏ trong giới hạn của món đồ, gắn bản lề để nhẫn mở ra như chiếc kẹp, hoặc gắn thêm hai hạt nhỏ ở mặt trong để nhẫn vừa qua được khớp mà không xoay lỏng ở chân ngón. Cạnh sắc, chấu đá nhô có thể được bo lại, ép thấp xuống. Những việc này thường rẻ hơn mua món mới và giữ được giá trị kỷ niệm.
Trước khi giao món đồ cho tiệm, chụp ảnh lại, cân nếu có thể, ghi rõ yêu cầu sửa và hỏi trước chi phí, thời gian. Nhận lại thì kiểm món đồ trước khi rời quầy: khoá cài có chắc không, chỗ hàn có lộ màu khác không, ông bà tự đeo được chưa. Nếu được, để ông bà đi cùng và thử ngay tại tiệm.
Con cháu chọn và chăm sóc bạc cho ông bà
Hỏi thói quen trước khi chọn mẫu. Ông bà đeo cả ngày hay chỉ đi đâu mới đeo, có hay làm vườn, nấu nướng, bế cháu không, đang dùng thuốc bôi hay thiết bị y tế nào. Những câu trả lời này quan trọng hơn kiểu dáng.
Để ông bà tự thử khoá. Ở quầy, nhờ ông bà tự cài và tháo khoá ít nhất hai lần. Nếu ông bà làm được một mình, món đó sẽ được đeo; nếu phải nhờ, hãy chọn kiểu khoá khác.
Giữ hoá đơn và ghi chú chất liệu. Ghi lại món nào là bạc gì, có xi không, mua ở đâu. Khi ông bà đi viện hay cần sửa, con cháu có đủ thông tin; khi da có phản ứng, bác sĩ cũng có thêm dữ kiện.
Kiểm định kỳ giúp ông bà. Mỗi lần về thăm, nhìn qua khoá, chấu, mép nhẫn, thử tháo nhẫn. Lau sạch giúp ông bà nếu mắt kém không thấy bạc đã xỉn. Những việc nhỏ này giữ món đồ an toàn và đẹp lâu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà dùng máy tạo nhịp tim có đeo khoá nam châm được không?
Một số thiết bị y tế cấy trong người có khuyến cáo tránh để nam châm gần thiết bị. Khoá nam châm trên dây chuyền nằm khá gần vùng ngực, nên trước khi chọn, hãy hỏi bác sĩ đang theo dõi hoặc đọc hướng dẫn đi kèm thiết bị. Khi chưa chắc, chọn khoá móc to thay cho khoá nam châm.
Nhẫn cưới đeo mấy chục năm có nên tháo ra không?
Không bắt buộc, nhưng nên thử tháo định kỳ để chắc là vẫn tháo được khi cần. Nếu thấy khó, mang ra tiệm nới cỡ hoặc gắn bản lề trước khi ngón tay sưng thêm. Việc này giữ được chiếc nhẫn kỷ niệm mà vẫn an toàn cho ngón tay.
Người cao tuổi đeo bạc có bị lạnh tay không?
Bạc dẫn nhiệt tốt nên lúc mới đeo có cảm giác mát, sau đó nhanh chóng ấm theo nhiệt độ cơ thể. Món to, nặng thì cảm giác lạnh lúc đầu rõ hơn. Người hay lạnh tay có thể chọn món nhỏ, mảnh, hoặc đeo vào sau khi tay đã ấm.
Có nên cho ông bà bị giảm trí nhớ đeo trang sức quý không?
Người giảm trí nhớ dễ tháo ra để quên chỗ hoặc cho người khác. Nên chọn món đơn giản, giá trị vừa phải để đeo hằng ngày, cất món quý ở nhà, và có chỗ cất cố định quen thuộc. Quyết định cụ thể nên bàn trong gia đình, tôn trọng mong muốn của ông bà.
Lắc tay bạc có ảnh hưởng gì khi đo huyết áp không?
Khi đo huyết áp ở cánh tay, lắc ở cổ tay thường không ảnh hưởng. Với máy đo ở cổ tay, nên tháo lắc ở tay đó để vòng bít áp sát da đúng cách. Ở cơ sở y tế, nhân viên sẽ hướng dẫn tháo các món cần thiết.