Phần lớn những lần dây chuyền đứt, bông tai rơi, nhẫn thất lạc không xảy ra khi đang đeo yên mà xảy ra trong vài giây đeo vào hoặc tháo ra: kéo dây qua đầu khi khoá chưa mở, rút nhẫn bằng cách nắm vào mặt đá, đặt món vừa tháo lên mép bồn rửa. Đeo và tháo đúng cách là một kỹ năng nhỏ, học một lần dùng cả đời, và bảo vệ món đồ hiệu quả hơn mọi loại hộp đựng.
Bài này đi theo từng loại trang sức: dây chuyền và các kiểu khoá, bông tai và chốt, nhẫn, lắc và vòng. Sau đó là chỗ để đồ khi tháo, những dấu hiệu cho thấy món đồ sắp rơi, và việc cần làm ngay khi phát hiện mất. Phần chọn khoá cho người lớn tuổi, tay yếu khi mua đã có bài riêng; ở đây chỉ nói về cách dùng món bạn đã có.
Dây chuyền: cài từng kiểu khoá cho chắc
Khoá tôm, khoá càng cua. Đây là kiểu khoá phổ biến nhất trên dây bạc. Cách dễ nhất là cài khoá ở phía trước ngực, nơi mắt bạn nhìn thấy: một tay giữ khoá, ngón cái kéo cần lò xo, tay kia đưa khoen nối vào móc, thả cần ra cho khoá đóng lại, rồi xoay dây cho khoá về sau gáy. Nghe tiếng tách nhẹ hoặc thử kéo nhẹ hai đầu để chắc khoá đã ăn.
Khoá vòng lò xo nhỏ. Khoá tròn nhỏ có cần trượt, khó cầm hơn khoá tôm. Kéo cần bằng móng tay chứ không bằng đầu ngón, giữ cần cho tới khi khoen đã vào hẳn vòng. Kiểu khoá này hay bị cài hờ, khoen chỉ mắc vào mép; luôn kéo thử sau khi cài.
Khoá chữ T, khoá móc chữ S. Khoá chữ T dựa vào sức nặng và lực căng của dây để không tuột, hợp với dây bản to, lắc nặng. Khoá chữ S là móc hở, dễ tự tuột khi dây chùng; nên kiểm định kỳ độ khép của móc, và không dùng cho dây mảnh có mặt quý.
Khoá nam châm. Tiện cho người tay yếu, nhưng có thể bật ra khi dây bị kéo ngang, vướng cổ áo. Không nên dùng cho mặt dây có giá trị lớn, và để xa thiết bị y tế cấy ghép như máy tạo nhịp theo khuyến cáo của nhà sản xuất thiết bị.
Tháo dây chuyền và những thói quen làm dây đứt
Thói quen gây đứt dây phổ biến nhất là kéo dây qua đầu khi khoá vẫn cài, vì lười mở khoá. Dây vừa cổ bị kéo căng qua phần to nhất của đầu, mắt xích và khoen nối chịu lực lớn, mỗi lần một chút, cho tới khi khoen hé miệng hoặc mắt xích mỏng đứt. Thêm vào đó, dây mắc vào tóc, bông tai, kính, tạo thêm lực giật. Lúc nào cũng mở khoá khi tháo, kể cả khi dây đủ dài để kéo qua đầu.
Thói quen thứ hai là tháo dây khi đang vội: kéo một đầu dây trong khi đầu kia còn kẹt trong cổ áo, giật khi dây mắc vào khuy, vào khoá kéo. Khi tháo, dùng hai tay: một tay giữ khoá, một tay giữ đoạn dây đối diện, tháo khoá ra rồi nhấc cả dây lên. Nếu dây vướng, dừng lại gỡ chứ không giật.
Mặc và cởi áo chui đầu khi đang đeo dây chuyền, bông tai dài cũng là lúc hay xảy ra sự cố. Thứ tự hợp lý là mặc quần áo xong mới đeo trang sức, và tháo trang sức trước khi thay đồ. Khi đã tháo, đừng để dây trên giường, trên ghế, nơi chăn gối và quần áo có thể quấn theo. Cài khoá lại ngay khi cất để dây không tự luồn vào các món khác.
Bông tai: đeo chắc và nhận ra chốt sắp lỏng
Bông tai rơi mất thường là do chốt lỏng dần qua nhiều lần đeo, hoặc do chưa cài hết vào thân. Những điểm sau giúp hạn chế:
- Đeo trước gương, đủ sáng, đẩy chốt vào cho tới khi chạm vừa sát dái tai, không ép quá chặt gây đau, không để hở xa làm bông tai lắc lư.
- Với chốt bướm, kiểm hai cánh chốt: nếu đã mở rộng, chốt không còn kẹp chặt thân, có thể nhờ tiệm bóp lại hoặc thay chốt mới.
- Với chốt vặn, vặn cho tới khi chạm, đừng vặn quá tay làm hỏng ren. Khi tháo, vặn ngược chiều, không kéo thẳng.
- Với móc câu, có thể dùng thêm miếng chặn nhỏ bằng silicon ở đầu móc, nhất là khi đi đông người, chơi với trẻ nhỏ.
- Với khoen bấm, nghe tiếng tách khi khép, thử kéo nhẹ xem có bật ra không.
- Không vuốt tóc, tháo khẩu trang, kéo áo chui đầu mạnh tay qua vùng tai khi đang đeo bông tai dài hoặc khoen to.
Mỗi tuần, cầm từng chiếc bông tai thử độ chặt của chốt. Chốt đã lỏng thì thay, chi phí nhỏ hơn nhiều so với mất một chiếc. Giữ một vài chốt dự phòng cùng loại trong hộp trang sức cũng là ý hay.
Khi thấy lỗ tai đau, đỏ, chảy dịch sau khi đeo, tháo bông tai ra và theo dõi; nếu không đỡ sau vài ngày hoặc sưng nhiều, nên đi khám bác sĩ da liễu thay vì tiếp tục đeo.
Nhẫn: đeo vào, tháo ra mà không làm cong chấu
Nhẫn hỏng hay rơi đá thường bắt nguồn từ cách tháo. Trình tự an toàn khi tháo nhẫn:
- Đứng ở chỗ an toàn: không tháo trên bồn rửa, bồn cầu, ban công, cạnh khe cống. Nếu phải tháo ở đó, đóng nút xả hoặc trải khăn bên dưới.
- Nắm vào thân nhẫn, không nắm vào mặt đá hay chấu. Kéo bằng chấu là cách nhanh nhất làm chấu cong và đá lỏng.
- Xoay nhẹ trong khi kéo ra, để nhẫn trượt qua khớp ngón thay vì bị ép thẳng.
- Nếu chặt, dùng nước xà phòng hoặc chút kem dưỡng tay làm trơn, giơ tay lên cao một lúc cho bớt sưng rồi thử lại.
- Không ép bằng kìm hay vật cứng. Nhẫn kẹt kèm ngón tay đau, đổi màu thì tới cơ sở y tế.
- Đặt ngay vào chỗ cố định, không đặt trên bàn ăn, khay ăn, khăn giấy.
Khi đeo nhẫn, cũng đẩy bằng thân nhẫn, không đẩy vào mặt đá. Với nhẫn hở chỉnh cỡ, không banh rộng nhẫn để đeo cho dễ rồi bóp lại mỗi ngày; uốn qua uốn lại nhiều lần làm bạc mỏi và nứt ở lưng nhẫn.
Lắc và vòng: cài một tay và dây chặn an toàn
Lắc tay là món khó tự đeo nhất vì chỉ có một tay rảnh. Một cách quen thuộc là dùng một mẩu băng dính giấy dán đầu lắc có khoen vào mặt trong cổ tay, quấn lắc quanh cổ tay, rồi dùng tay kia mở khoá móc vào khoen. Xong thì bóc băng dính. Một số người dùng một chiếc kẹp nhỏ hoặc nhờ dụng cụ hỗ trợ đeo lắc bán sẵn, có móc giữ một đầu.
Sau khi đeo, xoay nhẹ cổ tay, kéo thử lắc về hai phía để chắc khoá đã ăn. Lắc có charm nặng hoặc có giá trị nên có thêm dây chặn an toàn, một đoạn xích nhỏ nối hai đầu lắc phòng khi khoá chính bật. Nếu lắc của bạn không có, tiệm có thể gắn thêm. Với vòng kiềng hở, khi đeo nên xoay vòng qua chỗ hẹp nhất của cổ tay thay vì banh vòng rộng ra.
Khi tháo lắc, mở khoá ở phía trước mặt, nhìn thấy khoá, đừng mò sau cổ tay. Lắc đeo cùng đồng hồ, cùng nhiều vòng khác dễ bị móc vào nhau; tháo từng món một, từ món ngoài cùng vào. Lắc có khoá đã lỏng, tự mở khi chạm nhẹ, cần thay khoá trước khi đeo tiếp. Phần chọn khoá lắc khi mua có bài riêng trong trang.
Đeo nhiều món cùng lúc: thứ tự và khoảng cách
Khi đeo vài món một lúc, thứ tự đeo ảnh hưởng tới việc chúng có móc vào nhau hay không. Thứ tự gợi ý là bông tai trước, sau đó dây chuyền từ ngắn tới dài, rồi tới nhẫn và cuối cùng là lắc, vòng. Tháo thì làm ngược lại. Đeo bông tai trước khi đeo dây chuyền giúp dây không mắc vào móc bông tai khi bạn đưa tay ra sau gáy cài khoá.
Với nhiều dây chuyền xếp lớp, cài từng chiếc rồi xoay khoá về sau trước khi đeo chiếc tiếp theo, và nên chọn các dây có độ dài chênh nhau rõ để chúng không xoắn vào nhau. Dây mảnh xoắn chung với dây bản to sau một ngày có thể thành nút rất khó gỡ, và cách gỡ an toàn là đặt lên mặt phẳng, dùng hai cây kim mảnh tách từng vòng, không kéo hai đầu.
Với nhẫn xếp chồng và lắc đeo nhiều chiếc, khoảng cách giữa các món quyết định mức cọ xát. Nhẫn đá đeo kề nhẫn trơn sẽ làm trầy nhẫn trơn; lắc có charm đeo cạnh vòng cứng sẽ va vào nhau cả ngày. Chừa một ngón trống hoặc đổi tay cho món có đá là cách đơn giản để giữ cả hai.
Chỗ để khi tháo và việc cần làm khi phát hiện mất
Rất nhiều món trang sức thất lạc không phải bị rơi khi đeo mà bị bỏ quên sau khi tháo: trên bồn rửa nhà hàng, trên khay máy soi an ninh, trong túi áo đem đi giặt, gói trong khăn giấy rồi bị vứt. Mỗi nhà nên có một chiếc đĩa hay khay nhỏ cố định cho trang sức vừa tháo, ở phòng ngủ và nếu cần cả ở bếp. Khi ra ngoài, mang theo một túi vải nhỏ hoặc hộp nhỏ để cất món phải tháo ra tạm thời, không bỏ trần vào túi quần, túi áo.
Có những dấu hiệu báo trước món đồ sắp rơi: khoá đóng mà không nghe tiếng tách, lò xo bật chậm; khoen nối hé miệng thấy được bằng mắt; chốt bông tai trượt ra khi chạm nhẹ; nhẫn xoay vòng tự do trên ngón khi trời lạnh; đá lắc kêu khi cử động. Thấy một trong những dấu hiệu này thì ngừng đeo món đó cho tới khi sửa xong.
Khi phát hiện mất, dừng lại và nhớ lại lần cuối thấy món đồ, đi ngược lộ trình từ đó. Kiểm các chỗ hay bị bỏ quên: bồn rửa, giường, túi áo, xe, khay đồ. Ở nơi công cộng như khách sạn, rạp, nhà hàng, báo ngay cho quầy tiếp tân hoặc nhân viên, mô tả món đồ kèm ảnh. Với món có giá trị lớn, ảnh chụp và hoá đơn giúp việc trình báo và nhận lại thuận lợi hơn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao dây chuyền bạc hay đứt ở chỗ gần khoá?
Đoạn gần khoá chịu lực nhiều nhất mỗi lần đeo, tháo và mỗi khi dây bị kéo. Khoen nối ở đó thường chỉ khép miệng chứ không hàn, lâu ngày hé dần rồi bung. Mở khoá khi tháo dây, không kéo qua đầu, và nhờ tiệm hàn kín khoen nối sẽ giảm đáng kể kiểu đứt này.
Có nên đeo dây chuyền với khoá quay ra phía trước không?
Khoá quay ra trước thường là dấu hiệu dây đang bị kéo lệch bởi mặt dây hoặc cổ áo, không gây hại ngay. Tuy nhiên, khoá ở phía trước dễ va vào đồ vật và bị mở nhầm. Nếu khoá hay tự xoay ra trước, có thể mặt dây quá nặng so với dây, nên hỏi tiệm về dây hợp hơn.
Chốt bông tai bị lỏng có tự bóp lại được không?
Với chốt bướm bằng bạc, một số người tự bóp nhẹ hai cánh chốt khép lại bằng ngón tay, nhưng bóp quá tay có thể làm cánh gãy hoặc chốt kẹp quá chặt gây đau tai. Thay chốt mới ở tiệm thường đơn giản và chắc hơn. Chốt vặn hỏng ren thì cần thay.
Nhẫn bạc xoay vòng trên ngón tay có sao không?
Nhẫn xoay nhẹ là bình thường, nhưng nếu nhẫn trượt qua khớp ngón dễ dàng, nhất là khi tay lạnh, thì có nguy cơ rơi mất khi rửa tay, khi vẩy nước. Có thể chỉnh nhỏ cỡ ở tiệm hoặc gắn thêm miếng nhựa chỉnh cỡ trong lòng nhẫn tạm thời.
Có nên nhờ người khác cài khoá dây chuyền cho mình không?
Nếu có người giúp thì rất tiện, nhất là với khoá nhỏ. Chỉ cần sau khi cài, chính bạn kéo thử nhẹ hai đầu dây và xoay khoá ra phía trước nhìn lại một lần. Khoá cài hờ chỉ mắc vào mép là nguyên nhân phổ biến khiến dây rơi mất trong ngày.
Trẻ nhỏ đeo trang sức bạc cần lưu ý gì khi tháo, đeo?
Người lớn nên đeo và tháo giúp, kiểm chốt bông tai và khoá thật chặt, không để trẻ ngậm hoặc tự tháo. Món nhỏ như bông tai, charm có nguy cơ hóc nuốt; dây đeo cổ có nguy cơ siết. Không để trẻ đeo dây chuyền khi ngủ hoặc khi chơi không có người lớn trông.