Với tượng gà mạ vàng gắn trên đế đá, chỗ đáng kiểm nhất không phải con gà mà là chỗ nối giữa chân gà và mặt đế. Con gà kim loại có đuôi xoè cao, thân nghiêng về trước, toàn bộ khối lượng dồn xuống hai cẳng chân mảnh. Nếu đế không đủ nặng, keo không đủ chắc hay không có chốt xuyên, con gà sẽ lung lay sau vài lần lau, hoặc gãy rời khi bị va nhẹ.
Đế đá đen làm con gà vàng nổi bật, nhưng "đá đen" trên quầy có thể là đá tự nhiên, đá nhân tạo, thuỷ tinh đen hay nhựa đổ khuôn giả đá. Mỗi loại cho độ nặng, độ bền và độ vững khác nhau. Bài này đi qua ba việc: nhận ra đế là gì, kiểm mối nối, và thử cân bằng của cả bộ trước khi trả tiền.
Vì sao tượng gà khó đứng vững hơn tỳ hưu, thiềm thừ
Tỳ hưu và thiềm thừ có dáng thấp, bốn hoặc ba chân bè ra, trọng tâm nằm gần mặt đế. Con gà thì ngược lại. Thân gà nằm cao trên hai cẳng chân, đuôi cong vồng lên và thường dài gần bằng thân, cổ vươn ra phía trước. Trọng tâm vì thế nằm cao và hay lệch về phía đuôi, tuỳ dáng đứng hay dáng gáy.
Hai cẳng chân là điểm yếu tự nhiên. Ở tượng hợp kim kẽm, cẳng chân mảnh có thể nứt ngầm ngay từ lúc đúc nếu kim loại chảy không đều vào khuôn. Ở tượng đồng, chân chắc hơn nhưng con gà cũng nặng hơn, đòi đế nặng hơn tương ứng. Vì vậy người làm tượng gà gần như luôn gắn con gà lên một đế riêng, thường là đá hay thuỷ tinh, thay vì đúc liền như tỳ hưu. Đế đá còn có một lợi ích phụ: khối nặng bên dưới kéo trọng tâm cả bộ xuống thấp, bù lại phần đuôi vươn cao, miễn là đế đủ nặng và đủ rộng so với con gà.
Hệ quả cho người mua: chất lượng của bộ tượng gà phụ thuộc vào ba thứ cùng lúc, là con gà, cái đế, và cách nối hai thứ đó lại. Con gà đẹp mà đế nhẹ, mối nối chỉ là một giọt keo thì vẫn là món hàng dễ hỏng. Ngược lại, con gà vừa phải mà đế nặng, có chốt xuyên đế, thì bền bỉ qua nhiều năm lau chùi.
Đế "đá đen" trên quầy là gì
Năm loại đế hay gặp dưới tượng gà và tượng kim loại nói chung. Không loại nào là xấu, nhưng giá trị và độ vững khác nhau rất xa:
| Loại đế | Nhận biết khi cầm và nhìn | Độ vững | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Đá tự nhiên mài bóng (đá cẩm thạch đen, đá hoa cương đen) | Nặng, lạnh lâu, có vân hoặc hạt không lặp lại giữa các đế | Rất tốt | Mép dễ mẻ nếu va, đáy nên lót nỉ |
| Đá nhân tạo, đá ép | Nặng, màu đều, vân lặp lại giống nhau giữa các đế | Tốt | Ít mẻ hơn đá tự nhiên, bề mặt có thể xước mờ |
| Thuỷ tinh đen, pha lê màu | Nặng, nhìn nghiêng có ánh trong ở mép, mặt cực phẳng | Tốt | Vết va làm nứt hình mạng nhện, dễ thấy dấu tay |
| Nhựa đổ khuôn giả đá, bột đá trộn nhựa | Nhẹ hơn hẳn, ấm lên nhanh trong tay, gõ nghe đục | Kém đến trung bình | Hay bị thêm chì hoặc sỏi trong lòng để tăng cân |
| Gỗ sơn đen bóng | Nhẹ, nhìn kỹ thấy thớ gỗ dưới lớp sơn ở mép | Trung bình | Sơn có thể bong, gỗ co ngót làm lỏng chốt |
Phép thử nhanh nhất là nhiệt độ: áp mu bàn tay vào đế vài giây. Đá và thuỷ tinh giữ cảm giác lạnh lâu; nhựa và gỗ ấm lên gần như ngay lập tức. Kết hợp với độ nặng là đủ phân biệt phần lớn trường hợp.
Lưu ý là đế nhựa giả đá không phải hàng lừa, nếu được ghi đúng. Vấn đề chỉ phát sinh khi người bán gọi chung là "đế đá" và tính giá như đá thật, hoặc khi đế quá nhẹ so với con gà khiến cả bộ dễ đổ.
Ba kiểu nối gà với đế và cách kiểm từng kiểu
Dán keo trực tiếp. Chân gà được mài phẳng rồi dán thẳng lên mặt đế bằng keo. Cách này rẻ và nhanh, nhưng diện tích bám chỉ là hai bàn chân nhỏ. Keo hai thành phần tốt có thể giữ chắc lâu năm; keo kém hoặc mặt đá chưa được làm nhám thì sau vài lần thay đổi nhiệt độ sẽ bong. Nhìn kỹ quanh bàn chân xem có viền keo tràn ố vàng hay khe hở.
Chốt hoặc vít xuyên đế. Chân gà có một chốt kim loại hoặc lỗ ren, cắm xuyên qua lỗ khoan trên đế và siết ốc từ mặt dưới. Đây là kiểu nối bền nhất. Lật đáy lên sẽ thấy đầu ốc hoặc đai ốc, thường được che bằng nỉ. Hỏi người bán có phải kiểu chốt không, và nếu được thì xin xem đáy một con cùng mẫu.
Đế phụ kim loại rồi mới gắn lên đá. Con gà đứng trên một tấm kim loại nhỏ hình mô đất, cỏ, lá, tấm này mới được gắn lên đế đá. Kiểu này giúp chân gà chắc hơn vì đúc liền với tấm phụ, nhưng lại thêm một mối nối nữa giữa tấm phụ và đá. Kiểm cả hai mối.
Thử lung lay bằng hai ngón tay. Cầm nhẹ thân gà ở phần ngực, không phải đuôi, đẩy rất khẽ theo bốn hướng. Mối nối tốt không có cảm giác dịch chuyển dù nhỏ nhất. Có tiếng lách cách hoặc thấy con gà nghiêng theo tay là mối nối đã lỏng, đừng mua dù được giảm giá.
Thử cân bằng của cả bộ tại quầy
Một bộ tượng gà vững phải đứng yên kể cả khi bàn bị va nhẹ. Thử theo các bước sau, mất chưa đến một phút:
- Đặt bộ tượng lên mặt kính quầy, nhìn ngang tầm mắt xem mặt đế có phẳng, có chỗ nào bập bênh không.
- Ước lượng xem phần đuôi gà có vươn ra khỏi mép đế không. Đuôi nhô ra ngoài mép đế là bộ tượng dễ lật về phía sau khi bị chạm vào đuôi.
- Dùng một ngón tay ấn rất nhẹ vào mép đế ở phía đầu gà, rồi phía đuôi gà. Bộ tượng tốt không nhấc mép đế đối diện lên.
- Nhấc cả bộ lên bằng cách đỡ đế, không cầm vào con gà. Nếu tự nhiên muốn cầm vào gà vì đế quá nhẹ, quá trơn, bộ tượng đó sẽ thường xuyên bị cầm sai cách và mối nối sẽ chịu lực oằn.
- Lật đáy, xem có lót nỉ hay cao su chống trượt, có đầu ốc chốt, có vết keo bịt lỗ.
Tỷ lệ đế và gà là chuyện của người thiết kế, nhưng người mua có thể dùng một mốc đơn giản: chiều dài đế nên bao trọn hình chiếu của cả con gà từ mỏ tới chóp đuôi, và đế nên nặng không kém con gà. Đế nhỏ và nhẹ hơn con gà là thiết kế đặt vẻ ngoài lên trước độ vững.
Hình tượng gà trống trên bàn làm việc và lời chào hàng đi kèm
Gà trống quen thuộc trong đời sống nông thôn Việt, gắn với tiếng gáy báo sáng, với dáng oai vệ, với tranh dân gian đón năm mới. Từ đó tượng gà trống trở thành món đồ trang trí và quà tặng phổ biến, nhất là trong năm Dậu hoặc dịp khai trương. Dân gian còn gán cho gà trống những phẩm chất như can đảm, đúng giờ, chăm chỉ; đó là cách nói ẩn dụ đẹp, nhiều người thích.
Trên quầy, tượng gà thường được rao kèm những lời hứa về công việc, thăng tiến, may mắn. Đó là quan niệm được dùng để bán hàng, không phải đặc tính của kim loại hay của con tượng. Với người mua, những gì đáng tiền là dáng gà có hồn, lông đuôi đúc sắc, lớp mạ đều, đế vững và mối nối chắc. Một con gà đứng vững suốt nhiều năm trên bàn làm việc mà không cần dán lại là món quà tốt hơn nhiều so với một con gà được hứa hẹn đủ điều nhưng gãy chân sau một tháng.
Nếu mua làm quà, nên hỏi người nhận định đặt ở bàn làm việc, kệ phòng khách hay quầy lễ tân. Bàn làm việc hay có tay, có giấy tờ quét qua, cần đế rộng và đuôi gà không quá vươn. Kệ phòng khách ít chạm thì có thể chọn dáng đuôi bay bổng hơn. Phần chọn tượng gà trên đế thuỷ tinh, cách kiểm đế trong và đóng gói khi gửi đi xa, có bài riêng trong danh mục này.
Giữ bộ tượng gà đế đá sau khi mang về
Lau con gà và lau đế bằng hai cách khác nhau. Con gà mạ vàng chỉ cần chổi lông mềm và khăn sợi nhỏ khô, kẽ lông đuôi dùng cọ trang điểm sạch. Đế đá có thể lau bằng khăn hơi ẩm vắt thật kiệt rồi lau khô ngay. Đừng xịt nước lau kính hay dung dịch tẩy lên cả bộ, vì chất lỏng sẽ chảy xuống chân gà và ngấm vào mối keo.
Tránh giấm, chanh và chất tẩy có tính axit trên đế đá cẩm thạch. Đá cẩm thạch có thành phần chính là canxi cacbonat, gặp axit nhẹ như giấm, nước chanh cũng bị ăn mòn bề mặt, để lại vết mờ không lau được. Đá hoa cương chịu tốt hơn nhưng lớp đánh bóng vẫn có thể bị ảnh hưởng. Với đế không rõ loại đá, cứ coi như đá cẩm thạch cho an toàn.
Kiểm mối nối mỗi lần lau. Khi lau, đẩy rất khẽ vào ngực gà như lúc thử ở quầy. Phát hiện lỏng sớm thì chỉ cần siết lại ốc chốt dưới đáy hoặc dán lại khi keo mới bong một phần. Để lâu, con gà lắc qua lắc lại sẽ làm keo vỡ hết và có thể gãy cẳng chân.
Di chuyển bằng cách đỡ đế. Khi dọn bàn, chuyển nhà, luôn nhấc bằng hai tay đỡ dưới đế. Cầm vào đuôi hay cổ gà để nhấc cả bộ là cách nhanh nhất làm gãy mối nối hoặc cong đuôi. Khi chuyển nhà, tháo gà khỏi đế nếu là kiểu chốt ốc, bọc riêng từng phần.
Câu hỏi thường gặp
Mối keo giữa chân gà và đế đá bị bong có tự dán lại được không?
Có thể dán lại bằng keo hai thành phần dùng cho kim loại và đá, sau khi làm sạch hết keo cũ và lau khô hai bề mặt. Cần giữ cố định con gà đúng vị trí trong thời gian keo đông. Nếu tượng còn trong thời hạn bảo hành thì nên mang lại nơi bán trước, vì tự dán có thể làm mất quyền đổi.
Đế đá đen bị mẻ góc có sao không?
Vết mẻ không ảnh hưởng độ vững nếu nhỏ, nhưng mép mẻ có thể sắc và làm xước tay hoặc đồ đạc. Có thể nhờ thợ đá mài bo lại, hoặc dùng keo trám màu đen cho kín. Để phòng mẻ, đặt tượng xa mép bàn và lót nỉ dưới đáy.
Tượng gà mạ vàng đặt cạnh cửa sổ có bị phai màu không?
Nắng trực tiếp làm nóng tượng và lớp phủ bóng, độ ẩm từ cửa sổ hay mưa hắt làm lõi kẽm dễ bị oxy hoá dưới lớp mạ. Lớp vàng không phai vì nắng, nhưng lớp phủ bóng có thể ngả vàng và lõi có thể làm phồng lớp mạ. Nên đặt nơi khô, tránh nắng chiếu thẳng.
Có nên chọn tượng gà có đế xoay được không?
Đế xoay tiện khi muốn đổi hướng con gà mà không nhấc lên, nhưng thêm một cơ cấu có thể lỏng dần. Nếu chọn loại này, kiểm xem đế xoay có êm, không lắc ngang, và có khoá giữ vị trí không. Với tượng nặng, đế xoay rẻ tiền hay kêu và lệch trục sau một thời gian.
Tượng gà mạ vàng gửi bưu điện có dễ gãy không?
Rất dễ nếu đóng gói sai, vì phần đuôi và chân là điểm yếu. Nên tháo gà khỏi đế nếu là kiểu chốt ốc, bọc riêng từng phần, chèn kín khoảng trống trong hộp. Kiểu dán keo không tháo được thì phải chèn đỡ dưới thân gà để chân không chịu lực khi hộp bị xóc.
Làm sao phân biệt gà mạ vàng lõi đồng và lõi kẽm khi đã gắn trên đế?
Khó lật đáy con gà nên dựa vào chỗ xước, mòn tự nhiên ở mẫu trưng bày, và hỏi khối lượng con gà riêng nếu cửa hàng có bán rời. Lõi đồng lộ ra màu vàng hồng, lõi kẽm lộ màu xám trắng. Đề nghị người bán ghi chất liệu lõi lên hoá đơn là cách chắc chắn nhất.