Phần lớn trang sức bạc chỉ cần nước ấm, vài giọt xà phòng dịu, một bàn chải lông thật mềm và một khăn khô để sạch trở lại; điều khác nhau giữa các món là chỗ giữ bẩn, thời gian được phép tiếp xúc nước và mức lực được phép dùng. Dây mắt nhỏ giữ bẩn trong từng khớp, nhẫn đá giữ bẩn dưới chấu, bông tai giữ bẩn ở thân và chốt, lắc có charm giữ bẩn ở khoen treo. Bạc xi và đồ mạ vàng thì sạch được nhưng không chịu được chà.
Bài này nói về làm sạch bụi bẩn, mồ hôi, dầu da, cặn mỹ phẩm, tức là phần làm món đồ mờ và kém vệ sinh, không phải làm sáng lớp xỉn đã đen. Cách đọc mức xỉn và khi nào giao tiệm có bài riêng trong danh mục. Mọi bước ở đây đều không dùng axit, không dùng nước tẩy, và không trộn chất tẩy rửa với nhau.
Chuẩn bị chung: một bộ dụng cụ đơn giản dùng cho mọi món
Trước khi rửa món nào, chuẩn bị đủ những thứ sau ở một chiếc bàn có trải khăn, không làm trên bồn rửa:
- Hai bát nhỏ: một bát nước ấm vừa tay pha vài giọt nước rửa chén dịu không mùi hoặc xà phòng rửa tay dạng lỏng không có hạt; một bát nước sạch để tráng.
- Bàn chải lông thật mềm: bàn chải đánh răng cho trẻ em loại lông mềm nhất là đủ; dành riêng cho trang sức.
- Một chiếc rây hoặc lưới lọc nhỏ để đặt dây chuyền, bông tai vào khi tráng, khỏi rơi.
- Khăn bông mềm hoặc khăn vi sợi để thấm khô, cộng một khăn khô thứ hai để lau lần cuối.
- Tăm bông để thấm nước ở khe nhỏ.
- Một chiếc khay sáng màu để đặt món đã rửa cho khô, dễ thấy nếu có viên đá rơi ra.
Không cần dung dịch chuyên dụng cho phần lớn trường hợp. Nước rửa chén dịu được làm để tẩy dầu mỡ, đúng với thứ bám trên trang sức nhiều nhất là dầu da và mỹ phẩm. Tránh loại có chất tẩy mạnh, có hạt, có hương liệu đậm hoặc có ghi chứa chất tẩy trắng.
Nhiệt độ nước chỉ cần ấm tay. Nước quá nóng không làm sạch hơn đáng kể nhưng có thể làm nứt một số loại đá do chênh nhiệt, làm mềm keo gắn đá, và làm hỏng ngọc trai.
Làm từng món một, xong món này mới sang món kia, đừng thả cả nắm trang sức vào chung một bát. Các món cọ vào nhau trong nước vẫn làm xước như khi cọ trong hộp, dây chuyền sẽ móc vào chấu nhẫn, và nếu có viên đá rơi ra, bạn sẽ không biết nó thuộc về món nào. Một buổi làm sạch cho năm sáu món chỉ mất khoảng hai mươi phút khi làm tuần tự.
Dây chuyền mắt nhỏ: làm sạch khớp mà không làm xoắn dây
Dây mắt nhỏ, nhất là dây rắn, dây mì, dây xích kiểu Ý, giữ bẩn trong từng khớp và rất dễ gập khúc nếu bị vò. Làm theo trình tự:
- Tháo mặt dây ra nếu mặt có đá, có men, có lồng ảnh, để làm sạch riêng.
- Cài khoá dây lại để dây thành vòng kín, đỡ rối.
- Đặt dây vào bát nước xà phòng ấm, để yên vài phút cho dầu bẩn mềm ra; không cần ngâm lâu.
- Đặt dây lên lòng bàn tay, chải nhẹ theo chiều dọc dây bằng bàn chải mềm, từng đoạn một. Không chải ngang, không vò dây giữa hai bàn tay.
- Tráng trong bát nước sạch, dùng rây đỡ dây khi nhấc lên.
- Thấm khô bằng cách kẹp dây giữa hai lớp khăn, kéo nhẹ qua; sau đó trải thẳng dây trên khăn khô.
- Để khô hẳn trước khi cất, ít nhất vài giờ; dây rỗng ruột nên để qua đêm vì nước có thể đọng bên trong.
Dấu hiệu dây còn bẩn là màu xám trong khớp khi nhìn nghiêng dưới đèn, và dây không mềm, không rủ đều. Nếu sau khi rửa dây vẫn cứng ở một đoạn, có thể đoạn đó đã bị gập khúc chứ không phải bẩn, cần thợ nắn lại.
Nhẫn đính đá: chỗ bẩn nằm dưới chấu và sau lưng đá
Đá trên nhẫn mờ đi chủ yếu vì mặt sau viên đá, chỗ ánh sáng đi vào, bị phủ dầu da, kem dưỡng, xà phòng. Mặt trước lau sạch mà mặt sau bẩn thì viên đá vẫn đục. Vì vậy chỗ cần làm sạch nhất là khoảng trống dưới viên đá, giữa các chấu, nhìn từ mặt trong nhẫn. Với đá CZ, đá tổng hợp, đá thạch anh gắn chấu chắc, có thể nhúng nhẫn vào nước xà phòng ấm vài phút rồi chải nhẹ từ mặt trong lên bằng bàn chải mềm.
Khi chải, hướng lông bàn chải đi theo chiều chấu, không móc ngang qua chấu. Chấu bạc mảnh có thể bị lông bàn chải kéo cong nếu chải mạnh ngang. Sau khi tráng, dùng tăm bông thấm nước đọng dưới đá, rồi để nhẫn úp ngược trên khăn cho nước chảy ra hết. Trước khi cất, lắc nhẹ nhẫn gần tai nghe xem có tiếng đá lỏng không, vì làm sạch là lúc dễ phát hiện chấu yếu nhất.
Có ba nhóm nhẫn đá không nên nhúng nước: đá gắn bằng keo, nhận ra khi viên đá nằm trong ổ không có chấu hay viền kim loại ôm; đá xốp hoặc mềm như ngọc trai, ngọc lam, san hô, hổ phách, opal, mã não nhuộm; đá được xử lý như đá nhuộm màu, đá tẩm dầu. Với những nhẫn này, chỉ lau phần kim loại bằng khăn hơi ẩm, lau đá bằng khăn khô mềm, và để thợ làm sạch kỹ khi cần.
Bông tai: làm sạch thân, chốt và chú ý vệ sinh
Thân bông tai là phần cần sạch nhất. Thân đi xuyên qua dái tai, tiếp xúc với da, dầu và tế bào chết. Sau mỗi vài lần đeo, lau thân bằng khăn mềm. Khi làm sạch kỹ, chải thân trong nước xà phòng ấm, tráng sạch, lau khô. Phần kim loại của thân và chốt có thể lau thêm bằng bông thấm cồn y tế, tránh để cồn chạm vào đá, ngọc trai, men hay lớp xi màu.
Chốt giữ bẩn ở lòng chốt. Chốt bướm có khe hẹp giữa hai cánh, chốt silicon có lỗ nhỏ, chốt vặn có ren. Bẩn tích tụ ở đây làm chốt kém chặt và có mùi. Ngâm chốt trong nước xà phòng, dùng tăm bông hoặc bàn chải mềm làm sạch lòng chốt, để khô hẳn. Chốt silicon đã ố vàng, cứng lại thì nên thay mới.
Bông tai dài và bông có móc. Phần trang trí dưới móc thường có đá, hạt, men, làm sạch như nhẫn đá: nhúng nếu đá chắc, chỉ lau nếu đá gắn keo hay đá xốp. Phần móc làm sạch như thân. Khi lau, giữ phần trang trí bằng một tay, tránh làm cong móc.
Khi tai có vấn đề. Nếu lỗ tai đỏ, ngứa, chảy dịch, việc làm sạch bông tai là cần nhưng chưa đủ. Ngừng đeo, để tai nghỉ, và đi khám nếu không đỡ sau vài ngày. Làm sạch bông tai không thay cho việc chăm sóc lỗ tai theo hướng dẫn của bác sĩ.
Lắc có charm, hạt và men: tháo charm ra hay rửa nguyên cả chiếc
Lắc có charm giữ bẩn ở ba chỗ: khoen treo charm, mặt sau của charm áp vào cổ tay, và các khe trang trí trên charm. Nếu charm treo bằng khoen mở, nhiều người tháo charm ra để rửa riêng; cách này sạch hơn nhưng mỗi lần mở khoen lại làm khoen yếu đi một chút. Với lắc đeo hằng ngày, rửa nguyên chiếc thường hợp lý hơn, trừ khi trong đó có charm không chịu được nước.
Charm men màu, charm có sơn trang trí, hạt thuỷ tinh có lớp tráng màu, hạt gỗ, hạt đá xốp không nên ngâm. Với lắc có những charm như vậy, rửa từng đoạn: nhúng phần dây bạc và charm bạc trơn vào nước, giữ charm nhạy cảm ở trên, lau charm đó bằng khăn hơi ẩm. Với lắc xỏ hạt bằng dây chun hoặc dây vải, gần như không nên nhúng nước, vì dây giữ nước rất lâu, có thể giãn hoặc mục.
Sau khi rửa, phần khó khô nhất là khoen và mặt trong charm rỗng. Dùng tăm bông thấm, để lắc nằm thẳng trên khăn khô, lật vài lần. Charm rỗng nếu thấy có nước đọng bên trong, lắc nhẹ cho nước chảy ra qua lỗ khí, để khô qua đêm. Cất lắc khi còn ẩm là cách nhanh nhất để xỉn từ bên trong charm rỗng mà bạn không nhìn thấy được.
Bạc xi, đồ mạ vàng và máy rửa siêu âm: những gì được, những gì không
Bạc xi rhodium, bạc xi vàng và đồ mạ vàng có một lớp bề mặt rất mỏng. Máy rửa siêu âm gia đình thì ngày càng phổ biến. Bảng dưới gom các trường hợp hay hỏi:
| Món | Nước xà phòng ấm | Khăn lau bạc có chất đánh bóng | Máy rửa siêu âm |
|---|---|---|---|
| Bạc trơn không xi, không đá | Được | Được, nhẹ tay | Thường được; kiểm dây rỗng ruột không đọng nước |
| Bạc xi rhodium | Được, không chà mạnh | Tránh | Có thể, nhưng lớp xi đã mòn có thể bong thêm |
| Bạc xi vàng, mạ vàng | Được, nhanh, lau khô ngay | Không | Không nên |
| Nhẫn đá chấu chắc: CZ, đá tổng hợp | Được | Chỉ phần kim loại | Tuỳ đá; dễ làm lỏng đá ở chấu đã yếu |
| Đá gắn keo, đá xốp, ngọc trai, men | Không ngâm, chỉ lau ẩm phần kim loại | Không | Không |
| Bạc làm đen hoa văn | Được | Chỉ mặt lồi | Có thể làm nhạt lớp đen |
Với bạc xi và đồ mạ vàng, cách an toàn nhất là nhúng nhanh trong nước xà phòng ấm, dùng đầu ngón tay hoặc bàn chải thật mềm vuốt nhẹ, tráng, rồi thấm khô ngay bằng khăn vi sợi. Không chà, không dùng khăn có chất đánh bóng, không ngâm lâu. Khi lớp xi đã mòn lộ màu khác, làm sạch không giúp được, chỉ có xi lại.
Máy rửa siêu âm dùng sóng rung trong nước để đánh bật bẩn khỏi khe. Nó làm sạch tốt, nhưng rung động có thể làm lỏng đá ở chấu đã yếu, làm nứt đá có vết nứt sẵn, hỏng đá xốp. Nếu dùng, đọc hướng dẫn của máy, chỉ dùng cho món bạc trơn và đá chắc, kiểm đá trước và sau mỗi lần.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng sữa tắm hoặc dầu gội để rửa trang sức bạc không?
Có thể, nếu sản phẩm dịu và không có hạt, nhưng nhiều sữa tắm, dầu gội có chất dưỡng ẩm để lại màng mỏng làm bạc mờ. Một số dầu gội trị gàu chứa hợp chất lưu huỳnh làm bạc xỉn. Nước rửa chén dịu không mùi thường làm sạch dầu bẩn tốt hơn và ít để lại cặn.
Rửa trang sức bạc bằng nước máy có làm xỉn không?
Nước máy dùng để rửa và tráng thì không làm xỉn đáng kể, miễn lau khô ngay sau đó. Vết ố trắng đôi khi thấy sau khi khô là cặn khoáng trong nước, không phải xỉn; lau lại bằng khăn khô mềm là hết. Ở nơi nước cứng, có thể tráng lần cuối bằng nước đã đun sôi để nguội.
Dây chuyền bạc rỗng ruột có rửa nước được không?
Được, nhưng phải để khô thật lâu, vì nước có thể vào bên trong qua khe nối và đọng lại, làm xỉn và có mùi từ bên trong. Sau khi rửa, thấm khô bên ngoài, để dây nằm thẳng nơi thoáng qua đêm rồi mới cất. Không dùng máy sấy tóc thổi nóng sát dây.
Bao lâu nên rửa bông tai một lần?
Bông tai đeo hằng ngày nên được lau thân sau mỗi vài lần đeo và rửa kỹ khoảng mỗi tháng một lần, cùng với chốt. Bông tai đeo khi tập thể dục, khi trời nóng ra nhiều mồ hôi thì nên rửa thường xuyên hơn. Chốt bẩn và cứng nên thay mới.
Có nên dùng máy sấy tóc để làm khô trang sức nhanh hơn không?
Có thể dùng chế độ gió mát ở khoảng cách xa để thổi nước đọng trong khe ra. Không nên dùng gió nóng sát món đồ, vì nhiệt có thể làm hỏng keo gắn đá, ngọc trai và một số loại đá. Thấm khăn và để khô tự nhiên vẫn là cách an toàn nhất.
Làm sạch xong thấy đá lỏng thì phải làm sao?
Ngừng đeo ngay và cất món đó riêng trong một túi nhỏ, để nếu đá rơi ra vẫn còn giữ được. Mang ra tiệm siết chấu hoặc ép lại viền càng sớm càng tốt. Làm sạch không làm lỏng đá ở chấu chắc; đá lỏng sau khi rửa thường là đá đã lỏng từ trước, bẩn chỉ đang giữ nó tạm thời.