Thiềm thừ màu vàng óng bày trên quầy, dù được gọi là "thiềm thừ vàng", gần như luôn là một lõi kim loại khác phủ lớp vàng mạ rất mỏng. Lõi phổ biến nhất là hợp kim kẽm đúc áp lực, sau đó đến đồng thau. Lõi quyết định độ nặng, độ bền va đập và cách con tượng già đi; lớp mạ quyết định màu sắc lúc mới và tốc độ phai màu ở những chỗ hay chạm.
Bài này dành cho người đã chọn được dáng thiềm thừ ưng ý và muốn biết lớp vàng bên ngoài có đáng tin không. Có ba việc làm được ngay tại quầy: nhìn lớp mạ ở những chỗ khó mạ, đoán lõi qua cân nặng và màu đáy, và hỏi đúng câu để người bán ghi rõ lên hoá đơn. Phần cuối nói về các lỗi mạ thường lộ ra sau vài tuần, vài tháng, để bạn biết khi nào nên mang lại cửa hàng.
Lớp mạ vàng trên tượng mỏng cỡ nào
Mạ điện là cách nhúng con tượng vào dung dịch chứa muối vàng rồi cho dòng điện chạy qua, vàng bám lên bề mặt thành một lớp mỏng. Với đồ mỹ nghệ trang trí, lớp vàng thường chỉ dày cỡ vài phần mười micromet đến khoảng một micromet, tức mỏng hơn sợi tóc hàng trăm lần. Mạ dày hơn thì bền hơn nhưng tốn vàng hơn, nên hàng phổ thông thường chọn mức mỏng đủ cho màu đẹp.
Chữ "24K" trên nhãn chỉ nói lớp mạ là vàng có độ tinh khiết cao, cho màu vàng đậm và ấm. Nó không nói lớp mạ dày bao nhiêu. Một con thiềm thừ ghi "mạ vàng 24K" có thể bền màu nhiều năm, cũng có thể phai ở đỉnh đầu sau vài tháng tuỳ độ dày và lớp lót bên dưới. Bài riêng về chữ mạ vàng 24K trên đồ mỹ nghệ trong site này giải thích sâu hơn phần này.
Giữa lõi kẽm và lớp vàng thường còn một hoặc vài lớp lót, phổ biến là đồng và niken. Lớp lót giúp vàng bám chắc, làm phẳng bề mặt và ngăn lõi kẽm tiếp xúc với không khí. Xưởng tiết kiệm bỏ bớt lớp lót thì bề mặt lúc mới vẫn sáng, nhưng chỉ cần một vết xước nhỏ là hơi ẩm chạm tới kẽm ngay. Người mua không thấy được lớp lót, chỉ có thể suy ra qua độ bền của các con tượng cùng lô đã trưng bày lâu.
Nhìn lớp mạ ở bốn chỗ khó mạ nhất
Dòng điện khi mạ không phân bố đều: chỗ lồi nhận nhiều vàng, chỗ lõm sâu nhận ít. Vì vậy chất lượng lớp mạ lộ rõ nhất ở những chỗ khuất. Cầm con tượng ra chỗ sáng và xem lần lượt:
- Khe giữa đồng xu và hàm. Chỗ này hẹp, sâu, thường mạ mỏng nhất. Màu ở đây nên đều với mặt ngoài; có vệt mờ, màu tối, hoặc ánh xám là lớp mạ không phủ kín.
- Kẽ giữa các đồng xu trên đế. Đế đống tiền nhiều tầng có hàng chục kẽ nhỏ. Soi đèn pin điện thoại xiên vào sẽ thấy kẽ nào còn ánh vàng, kẽ nào xỉn.
- Dưới cằm và nách chân trước. Hai chỗ khuất khi nhìn chính diện, ít được đánh bóng trước khi mạ, hay còn vết rỗ đúc bị lớp mạ phủ lên thành chấm sần.
- Mép đáy và mặt đáy. Mạ cả khối thì đáy cùng màu thân. Đáy để trần, màu xám trắng là lõi kẽm; màu vàng hồng hoặc vàng nhạt là lõi đồng.
Màu mạ đều ở cả bốn chỗ là dấu hiệu tốt, cho thấy xưởng có quay hoặc treo con tượng nhiều tư thế khi mạ. Màu sáng rực ở mặt ngoài mà các kẽ lại tối thì lớp mạ chỉ đẹp ở phần người mua hay nhìn, sẽ xuống cấp từ trong kẽ ra.
Nếu quầy có con mẫu đã trưng bày vài tháng, xem kỹ con đó. Lớp mạ không bền sẽ lộ ra trên mẫu trưng bày trước, đặc biệt ở đỉnh đầu, mép đồng xu và lưng, những chỗ khách hay sờ.
Đoán lõi qua cân nặng và màu đáy
Không cần cạo hay thử axit, hai thông tin cân nặng và màu kim loại ở đáy đã cho biết khá nhiều. Bảng dưới là cách suy luận, không phải phép thử tuyệt đối:
| Dấu hiệu | Lõi đồng thau | Lõi hợp kim kẽm | Lõi nhựa, bột đá phủ mạ |
|---|---|---|---|
| Cảm giác khi cầm | Nặng, chắc | Nặng vừa, nhẹ hơn đồng rõ khi so cùng cỡ | Nhẹ bất ngờ so với kích thước |
| Màu lộ ở đáy hoặc chỗ xước | Vàng nhạt đến vàng hồng | Xám trắng, xám bạc | Trắng đục, xám đục, không ánh kim |
| Tiếng gõ nhẹ | Ngân, trong | Ngân ngắn hơn | Bộp, đục |
| Khi lớp mạ hỏng | Lộ màu đồng, có thể sẫm hoặc xanh ở chỗ ẩm | Phồng nốt, bong vảy, có bột trắng | Bong từng mảng, lộ nền không kim loại |
| Nam châm | Không hút | Không hút | Không hút (trừ khi có lõi sắt bên trong) |
Mẹo so cân: cầm cùng lúc con thiềm thừ đang xem và một con người bán khẳng định là đồng thau cùng cỡ. Với cùng thể tích, đồng thau nặng hơn hợp kim kẽm khoảng một phần tư đến một phần ba, tay người đủ nhạy để thấy. Nếu cửa hàng có cân, hỏi khối lượng con tượng và ghi lại; con số này có ích khi so với mô tả trên mạng hoặc khi cần khiếu nại.
Dòng nam châm cho thấy phép thử này ít tác dụng với thiềm thừ. Nam châm không hút thì chỉ loại được lõi sắt, không giúp phân biệt đồng với kẽm.
Các lỗi mạ hay lộ ra sau vài tuần đến vài tháng
Nốt phồng nhỏ như hạt kê. Thường gặp ở hàng lõi kẽm để nơi ẩm. Hơi nước len qua lỗ li ti trong lớp mạ, kẽm bị oxy hoá và nở ra, đẩy lớp mạ lên. Nốt phồng sẽ vỡ, bong thành vảy và để lại bột trắng. Đây là lỗi nên mang lại cửa hàng nếu còn trong thời hạn đổi trả.
Vệt đen hoặc ố nâu ở kẽ. Có thể do dung dịch mạ còn đọng trong kẽ mà không được rửa sạch, lâu ngày phản ứng thành vết. Cũng có thể do lớp mạ mỏng ở kẽ đã để lộ lớp lót bên dưới bị xỉn. Lau nhẹ không hết thì không nên cạo.
Mòn màu ở đỉnh đầu, đồng xu, lưng. Đây là hao mòn tự nhiên ở chỗ hay chạm, không hẳn là lỗi. Tốc độ mòn nói lên độ dày lớp mạ: mòn rõ sau vài tuần là lớp quá mỏng; mòn dần sau vài năm là bình thường với đồ hay được sờ.
Màu không đồng nhất giữa thân và đế. Thân và đế mạ riêng rồi ghép lại, hoặc khác chất liệu lõi, sẽ cho hai sắc vàng hơi lệch nhau. Nhìn dưới đèn vàng của quầy khó thấy, ra ánh sáng tự nhiên thì rõ. Kiểm trước khi mua bằng cách mang ra gần cửa.
Lớp phủ bóng bị dính, mờ. Một số tượng được phủ thêm lớp sơn bóng trong suốt bên ngoài lớp mạ. Lớp phủ kém sẽ dính tay khi trời nóng ẩm hoặc mờ đục sau khi lau bằng khăn ướt. Hỏi người bán có lớp phủ không để biết cách lau cho đúng.
Mua thiềm thừ mạ vàng qua mạng: xin xem những gì
Ảnh quảng cáo chụp dưới đèn studio làm mọi lớp mạ đều sáng như nhau. Trước khi chốt đơn, nên xin người bán gửi thêm những thứ ảnh mẫu không bao giờ có:
- Ảnh mặt đáy dưới ánh sáng tự nhiên, không qua bộ lọc. Màu kim loại ở đáy là thông tin rõ nhất về lõi.
- Ảnh cận khe miệng và kẽ đế đống tiền, chỗ lớp mạ mỏng nhất. Người bán ngại chụp cận những chỗ này thường có lý do.
- Khối lượng con tượng kèm kích thước ba chiều dài, rộng, cao. Hai con số này cho phép so với mẫu đồng cùng cỡ ở nơi khác.
- Video xoay chậm một vòng trong một đoạn ngắn, có tay người cầm để thấy cỡ thật. Video cho thấy độ đều của màu mạ tốt hơn ảnh tĩnh.
- Điều kiện đổi trả bằng chữ, nhất là với lỗi lớp mạ phồng, bong xuất hiện sau khi nhận hàng vài tuần.
Khi nhận hàng, quay video lúc mở hộp, cân lại con tượng nếu nhà có cân bếp, và so với khối lượng người bán đã báo. Chênh lệch nhỏ do cân khác nhau là bình thường; chênh lệch lớn, con tượng nhẹ hẳn so với mô tả là căn cứ để trao đổi lại với người bán. Giữ tin nhắn mô tả chất liệu cho tới khi hết thời hạn đổi trả.
Hỏi gì, ghi gì trên hoá đơn, và giữ con tượng thế nào
Ba câu nên hỏi và đề nghị ghi lên hoá đơn: lõi làm bằng gì, mạ gì và mạ cả khối hay không, khối lượng con tượng. Thêm một câu về thời hạn đổi trả nếu lớp mạ phồng, bong không do va đập. Người bán tự tin vào hàng thường sẵn lòng ghi; người bán chỉ nói miệng "hàng xịn, mạ dày" mà không ghi gì thì bạn đang mua dựa trên lời hứa không có căn cứ.
Hãy nhớ rằng thiềm thừ mạ vàng là đồ mỹ nghệ. Lượng vàng trên lớp mạ không đáng kể khi tính giá trị kim loại, và khi bán lại gần như không nơi nào thu theo giá vàng. Giá bạn trả là cho khuôn, tay nghề hoàn thiện, lớp mạ đẹp và sự thích thú khi nhìn nó mỗi ngày. Hiểu như vậy sẽ giúp bạn so giá giữa các nơi bằng tay nghề, không bằng chữ "vàng" trên nhãn.
Về giữ gìn, tượng mạ không ưa khăn ướt có chất tẩy, không ưa nước rửa kính, không ưa kem đánh bóng kim loại. Lau bụi bằng chổi lông mềm hoặc khăn sợi nhỏ khô, kẽ sâu dùng cọ trang điểm sạch. Đặt nơi khô, tránh bệ cửa sổ hay bị mưa hắt và tránh quầy hàng ăn có hơi dầu mỡ. Bài làm sạch tượng mạ trong danh mục bảo quản của site đi kỹ hơn từng bước.
Muốn xem thêm mẫu tượng, đồ mỹ nghệ kim loại có mô tả chất liệu rõ ràng thì có thể tham khảo vatpham.com hoặc vatphamphongthuy.com.
Câu hỏi thường gặp
Có cách nào biết độ dày lớp mạ mà không làm hỏng tượng?
Người mua không đo được độ dày tại quầy; cơ sở kiểm định có máy huỳnh quang tia X đo được nhưng ít ai mang tượng trang trí đi đo. Cách thực tế là xem con mẫu đã trưng bày lâu, xem các kẽ khó mạ, và hỏi người bán có cam kết đổi nếu lớp mạ hỏng trong một thời gian nhất định không.
Thiềm thừ mạ vàng để ngoài ban công được không?
Không nên. Nắng, mưa hắt và sương ẩm làm lớp mạ trên lõi kẽm nhanh hỏng, nốt phồng có thể xuất hiện chỉ sau một mùa. Nếu muốn đặt ngoài trời, chọn tượng đồng thau đúc để mộc hoặc chất liệu chịu thời tiết như đá, và chấp nhận đồng sẽ sẫm màu theo thời gian.
Lớp mạ bị mòn có mạ lại được không?
Tượng lõi đồng mạ lại khá dễ ở xưởng mạ, sau khi đánh sạch lớp cũ. Lõi kẽm đã bị oxy hoá, phồng bong thì khó hơn vì phải làm sạch phần kẽm hỏng, kết quả không chắc chắn. Chi phí mạ lại cho một con tượng nhỏ đôi khi gần bằng mua con mới, nên hỏi giá trước.
Tượng mạ vàng có làm đen tay khi cầm không?
Lớp vàng mạ nguyên vẹn không làm đen tay. Nếu tay bị bẩn xám, có thể lớp mạ đã mòn và tay đang chạm vào lớp lót hoặc lõi kim loại, hoặc tượng còn dính bột đánh bóng từ xưởng. Lau tượng bằng khăn khô, rửa tay sau khi cầm, và xem lại chỗ mòn.
Vì sao hai con thiềm thừ cùng mẫu có sắc vàng khác nhau?
Sắc vàng phụ thuộc thành phần dung dịch mạ, độ dày lớp mạ và lớp phủ bóng bên ngoài, có thể khác giữa các lô sản xuất. Nếu mua một cặp hoặc mua bổ sung sau này, nên đặt hai con cạnh nhau dưới ánh sáng tự nhiên trước khi trả tiền.
Thiềm thừ mạ vàng có nên dùng làm đồ chơi cho trẻ không?
Không nên. Tượng có cạnh và đồng xu rời nhỏ, trẻ có thể nuốt; lớp mạ bong ra cũng không phải thứ để trẻ ngậm vào miệng. Nên đặt ở nơi trẻ không với tới và cất đồng xu rời vào chỗ riêng khi lau tượng.