Một linh vật kim loại đặt trên taplo ô tô phải nhỏ, thấp, nhẹ, mặt mờ không loá, được dán chắc bằng băng keo chịu nhiệt, và tuyệt đối không nằm ở vùng túi khí hay trong tầm nhìn của người lái. Taplo là chỗ khắc nghiệt nhất mà một món đồ mỹ nghệ có thể gặp: nắng chiếu qua kính suốt buổi, nhiệt độ bề mặt lên rất cao khi đỗ xe ngoài trời, rung liên tục khi chạy, và lực quán tính lớn khi phanh gấp.
Nhiều chủ xe chọn tượng tỳ hưu, thiềm thừ, gà nhỏ để đặt trên taplo như một món trang trí quen tay, hoặc vì được tặng. Bài này không bàn chuyện đặt hướng nào, mà đi vào điều người lái cần: chọn tượng thế nào để không thành vật nguy hiểm trong khoang xe, dán thế nào để không bong giữa đường, và giữ thế nào để không hỏng mặt taplo.
Vì sao taplo khắc nghiệt hơn mọi chỗ trong nhà
Khi xe đỗ ngoài nắng, kính lái để ánh nắng đi vào và giữ nhiệt lại bên trong. Bề mặt taplo, nhất là taplo màu tối, hấp thụ nhiệt và có thể nóng tới mức không đặt tay lâu được; nhiều phép đo vào trưa hè cho thấy nhiệt độ mặt taplo vượt xa nhiệt độ không khí ngoài trời vài chục độ. Kim loại đặt trên đó cũng nóng theo, đủ để làm bỏng nhẹ nếu cầm vội.
Nhiệt độ cao lặp lại hằng ngày ảnh hưởng tới ba thứ trên tượng. Lớp keo dán đá, dán đế mềm ra và bám kém dần. Lớp phủ bóng ngoài lớp mạ có thể ngả vàng, nứt chân chim. Băng keo dán tượng xuống taplo mềm nhũn, để con tượng trượt dần theo rung xe. Lõi kim loại thì chịu được nhiệt, nhưng chính những thứ bao quanh lõi lại là phần hỏng trước.
Ngoài nhiệt là rung và tia cực tím. Rung từ mặt đường truyền liên tục qua taplo, làm các chi tiết rời như đồng xu ngậm miệng, hạt châu trong hốc lách cách suốt chặng đường và có thể văng ra. Tia cực tím làm nhựa, keo, nỉ lót đáy giòn và đổi màu. Một con tượng bày trong tủ kính mười năm vẫn mới có thể xuống cấp rõ chỉ sau một mùa hè trên taplo.
Ba điều an toàn quan trọng hơn mọi lựa chọn trang trí
Không đặt ở vùng túi khí. Túi khí hành khách phía trước thường nằm trong taplo phía trước ghế phụ, bung lên với tốc độ và lực rất lớn khi va chạm. Bất kỳ vật gì dán trên nắp túi khí đều có thể bị bắn thẳng về phía người ngồi. Xem sách hướng dẫn của xe hoặc tìm ký hiệu túi khí trên taplo để biết vùng này, và để trống hoàn toàn.
Không che tầm nhìn. Tượng phải thấp hơn mép dưới tầm nhìn qua kính lái của người lái ở tư thế ngồi bình thường, không đặt sát chân kính trước mặt người lái. Quy định giao thông hiện hành yêu cầu không để vật cản tầm nhìn của người điều khiển xe; ngoài chuyện luật, một vật chắn góc nhìn xuống mặt đường phía trước là rủi ro thật khi có người đi bộ hay xe máy sát đầu xe.
Không để vật rời. Một tượng kim loại nặng vài trăm gam, khi xe phanh gấp hoặc va chạm, sẽ bay về phía trước hoặc dội ngược lại vào khoang với lực lớn hơn trọng lượng nó nhiều lần. Tượng không dán, hoặc dán bằng băng keo đã mềm vì nhiệt, là vật bay trong xe. Chi tiết rời như đồng xu, hạt châu cũng vậy.
Tránh mặt bóng gây loá. Tượng mạ vàng bóng gương đặt trên taplo có thể phản chiếu nắng lên kính lái, tạo một đốm sáng chói ngay trong vùng nhìn của người lái vào những giờ nắng xiên. Chọn tượng mặt mờ, đồng để mộc, bạc xước mờ hoặc đặt ở vị trí không phản chiếu vào kính.
Vị trí trong xe: chỗ nào hợp, chỗ nào không
Mỗi dòng xe bố trí taplo khác nhau. Bảng dưới là nguyên tắc chung để tự đánh giá, luôn đối chiếu với sách hướng dẫn của chính xe mình:
| Vị trí | Mức phù hợp | Lý do |
|---|---|---|
| Nắp túi khí phía trước ghế phụ | Không đặt | Vật dán ở đây bị bắn về phía người ngồi khi túi khí bung |
| Sát chân kính lái trước mặt người lái | Không đặt | Che tầm nhìn xuống mặt đường, phản chiếu loá lên kính |
| Giữa taplo, phía trên cụm điều hoà, ngoài vùng túi khí | Có thể, nếu tượng thấp, nhỏ và dán chắc | Không chắn tầm nhìn, dễ quan sát, xa túi khí |
| Bệ giữa cạnh cần số, khay để đồ có thành | Phù hợp hơn | Thấp, ít nắng, nếu rơi thì nằm trong khay |
| Treo ở gương chiếu hậu trong | Hạn chế | Vật treo đung đưa gây phân tâm, che một phần tầm nhìn |
| Hộc để đồ có nắp | An toàn nhất | Không thấy được, nhưng không còn là vật bay hay vật loá |
Nhìn bảng sẽ thấy vị trí an toàn nhất lại là vị trí ít khoe nhất. Đó là sự đánh đổi thật. Nhiều chủ xe chọn cách để linh vật trong khay bệ giữa có thành chắn, vừa nhìn thấy, vừa không phải dán, vừa không lo bay khi phanh.
Với xe có trẻ nhỏ ngồi ghế trước hoặc hay thò tay lên taplo, tượng nhỏ kèm chi tiết rời là vật có thể bị bóc ra và cho vào miệng. Thêm một lý do để chọn tượng liền khối, không đá rắc, không xu rời.
Dán tượng lên taplo cho chắc và không hỏng mặt taplo
Nếu đã chọn đặt tượng trên taplo ở vị trí phù hợp, cách dán quyết định nó có ở yên tới mùa hè sau hay không:
- Chọn băng keo hai mặt loại xốp dùng cho ô tô, chịu nhiệt, loại thường dùng dán nẹp, dán phụ kiện ngoài xe. Băng keo văn phòng hay keo nến chảy ngay mùa nắng đầu tiên.
- Làm sạch hai bề mặt bằng khăn thấm cồn, để khô hẳn. Taplo thường được phủ dung dịch làm bóng nhựa, lớp này làm băng keo bám rất kém nếu không lau đi.
- Dán vào lúc trời mát, xe trong bóng râm. Ép chặt tượng xuống trong khoảng nửa phút, rồi để yên ít nhất một ngày trước khi chạy đường xấu hoặc đỗ nắng.
- Đế tượng phải phẳng và đủ rộng. Đế quá nhỏ, quá cong thì diện tích bám không đủ. Có thể dán tượng lên một đế phụ phẳng rồi mới dán đế phụ xuống taplo.
- Không khoan, không bắt vít vào taplo. Khoan có thể chạm dây điện, ống gió phía dưới, và để lại lỗ vĩnh viễn trên mặt taplo.
Một lưu ý về mặt taplo bọc da hoặc nhựa mềm: băng keo để lâu dưới nắng có thể để lại vết keo hoặc vết bạc màu khi bóc ra, nhất là khi bán xe hay đổi tượng. Bóc từ từ khi băng keo còn ấm, phần keo dư lau bằng dung dịch chuyên dụng cho nội thất xe. Nếu lo ngại, đặt tượng trên một tấm lót chống trượt silicon thay vì dán thẳng; cách này chỉ hợp với tượng thật nhẹ ở khay có thành.
Chọn tượng cho xe khác chọn tượng cho nhà ở đâu
Tượng cho xe nên nhỏ, cỡ đủ nhìn thấy mà không nổi bật trong vùng mắt người lái, và nhẹ, vì vật càng nặng thì lực khi phanh gấp càng lớn. Dáng thấp, đế rộng, không chi tiết vươn cao như đuôi gà xoè hay sừng mảnh. Không cạnh sắc, không chi tiết rời: chọn tượng đúc liền khối, đồng xu đúc liền miệng, không quả cầu thuỷ tinh lớn.
Về chất liệu, đồng thau để mộc hoặc phủ mờ chịu nhiệt và rung tốt, không có lớp mạ để phồng, mặt không gương nên ít loá. Hợp kim kẽm mạ bóng đẹp lúc mới nhưng lớp phủ hay xuống cấp dưới nhiệt độ và tia cực tím trong xe. Bạc khối xỉn nhanh trong không khí đô thị nhưng không hỏng; tượng bạc nhỏ đặt trong khay có thể là lựa chọn bền. Tượng nhựa, bột đá phủ mạ nhẹ hơn và an toàn hơn khi va chạm, nhưng dễ bạc màu dưới nắng.
Nếu được tặng một con tượng không hợp để trên xe, như tượng to, mạ bóng, có quả cầu, cách tốt nhất là mang vào nhà bày ở kệ và chọn một con nhỏ hơn cho xe. Người tặng thường hiểu lý do an toàn. Món quà được giữ gìn ở nơi phù hợp vẫn tốt hơn món quà bị dán lên taplo rồi bong ra, văng xuống sàn ở lần phanh gấp đầu tiên.
Giữ tượng trên xe qua các mùa
Một con tượng đặt trong xe cần được để mắt định kỳ hơn tượng trong nhà, vì những gì hỏng trên xe thường hỏng âm thầm cho tới lúc nó rơi. Vài thói quen nhỏ giúp tránh chuyện đó:
- Thử lực dán mỗi lần đổ xăng hoặc sạc xe. Đẩy nhẹ tượng bằng một ngón tay. Có cảm giác trượt, mép băng keo nhô ra hay đế tượng nghiêng là lúc phải dán lại, đừng đợi tới khi nghe tiếng rơi.
- Kiểm kỹ trước và sau mùa nắng. Băng keo xốp chịu nhiệt vẫn yếu dần sau nhiều tháng nắng gắt. Cuối mùa nóng là thời điểm hợp lý để bóc ra, lau sạch và dán băng mới.
- Lau bằng khăn khô, không xịt dung dịch làm bóng lên tượng. Dung dịch dưỡng taplo chứa dầu silicon, bám lên tượng sẽ giữ bụi và chảy xuống chân băng keo làm keo mất bám.
- Tháo hoặc báo trước khi mang xe đi vệ sinh nội thất, bảo dưỡng. Thợ có thể vô tình gạt rơi, xịt hoá chất lên tượng, hoặc dùng máy hơi nước làm bong keo.
- Che nắng khi đỗ lâu. Tấm chắn nắng kính lái giảm đáng kể nhiệt độ mặt taplo, có lợi cho cả tượng, băng keo, lẫn chính taplo và các thiết bị trong xe.
Những thói quen này tốn chưa tới một phút mỗi lần, nhưng là khác biệt giữa một con tượng ở yên trên taplo nhiều năm và một con tượng văng xuống sàn ở lần phanh gấp đầu tiên sau mùa hè. Nếu thấy mình hay quên, đó là dấu hiệu nên chuyển tượng xuống khay bệ giữa có thành chắn, nơi không cần dán và không cần kiểm.
Câu hỏi thường gặp
Có quy định cấm đặt đồ trang trí trên taplo ô tô không?
Quy định giao thông hiện hành yêu cầu không để vật che khuất tầm nhìn của người lái và đảm bảo an toàn trong khoang xe, chứ không liệt kê từng món đồ. Đồ trang trí nhỏ, thấp, dán chắc, không chắn tầm nhìn thường không vi phạm, nhưng nên kiểm văn bản hiện hành và hỏi trung tâm đăng kiểm nếu băn khoăn.
Băng keo hai mặt bị bong vào mùa hè thì làm sao?
Bóc sạch keo cũ, lau cả đế tượng và mặt taplo bằng cồn, dán lại bằng băng keo xốp chịu nhiệt loại dùng cho ô tô. Nếu bong lại sau thời gian ngắn, có thể đế tượng quá nhỏ hoặc vị trí quá nóng; chuyển tượng xuống khay bệ giữa sẽ bền hơn dán lại nhiều lần.
Tượng kim loại để trong xe nóng có bị chảy, biến dạng không?
Đồng, bạc và hợp kim kẽm đều có điểm nóng chảy cao hơn rất nhiều so với nhiệt độ trong xe, nên lõi kim loại không biến dạng. Phần chịu ảnh hưởng là keo, lớp phủ bóng, nỉ lót đáy và băng keo dán. Tượng nhựa, bột đá phủ mạ thì có thể cong vênh nếu để lâu ở chỗ rất nóng.
Có nên treo linh vật kim loại ở gương chiếu hậu không?
Không nên với vật kim loại. Vật treo đung đưa khi xe chạy gây phân tâm, che một phần tầm nhìn, và khi phanh gấp thì đập vào kính lái. Nếu muốn treo, chọn vật rất nhẹ, dây ngắn, và cân nhắc kỹ vì vẫn là vật trong vùng nhìn của người lái.
Tượng có quả cầu thuỷ tinh để trên taplo có nguy hiểm không?
Có hai rủi ro: quả cầu trong suốt có thể hội tụ nắng thành điểm nóng trên vật liệu dễ cháy gần đó, và quả cầu nặng là vật bay nguy hiểm khi phanh gấp. Không nên đặt loại tượng này trên taplo; bày trong nhà, xa cửa sổ hướng nắng thì phù hợp hơn.
Khi bán xe, bóc tượng ra thì taplo có bị hỏng không?
Tuỳ vật liệu taplo và loại băng keo. Bóc chậm khi băng keo còn ấm, dùng dây cước luồn dưới đế để cắt lớp keo, rồi lau keo dư bằng dung dịch dành cho nội thất xe. Vết bạc màu quanh chỗ dán do nắng thì khó xoá, đó là lý do nên cân nhắc trước khi dán lâu dài.